تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
فَتَعالَى اللَّهُ الْمَلِکُ الْحَقُّ وَ لا تَعْجَلْ بِالْقُرْآنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ يُقْضى إِلَيْکَ وَحْيُهُ وَ قُلْ رَبِّ زِدْنِي عِلْماً (114)
فَتَعالَى اللَّهُ الْمَلِکُ الْحَقُ: پس متعالى است خداوند و منزه است از مماثلت مخلوقين در ذات و صفات و افعال. پادشاهى که نافذ است امر و نهى او سزاوار است به اميدوارى به وعده او و ترس از وعيد او.
تبصره: آيه شريفه بيان فرمايد که ذات يکتاى خداوندى شبيه و نظير و مثل و مانند ندارد نه در ذات و نه در صفات، و تمامى موجودات محتاج هستند به خدا، و ذات سبحانى غنى بالذات است. و هر قادر و عالمى عاجز است از چيزى و جاهل است به چيزى، و آنچه را که عالم است قابل سهو و نسيان و زوال مى‌باشد، لکن ذات ذو الجلال هميشه عالم و قادر بوده و خواهد بود، و مالک
جلد 8 - صفحه 334
دنيا و آخرت و سزاوار مالکيت و ملکيت، ذات يگانه حق است که فناء و زوال در پيشگاه جلالش راه ندارد.
وَ لا تَعْجَلْ بِالْقُرْآنِ: و شتاب مکن به قرائت قرآن. مِنْ قَبْلِ أَنْ يُقْضى إِلَيْکَ وَحْيُهُ: پيش از آنکه ادا کرده شود به سوى تو وحى آن، يعنى عجله منما به تلاوت قرآن پيش از آنکه فارغ شود جبرئيل از ابلاغ آن. چون حضرت از شدت حرص و وحى و قرآن، با جبرئيل تلاوت مى‌نمود. آيه نازل شد که استعجال در تلقى وحى منما، يا تلاوت مکن قرآن را بر اصحاب خود تا آنکه مبين شود معانى آن، يا مبادرت مکن به قرآن پيش از آنکه ادا شود به سوى تو وحى.
تبصره: آيه شريفه دلالت دارد بر آنکه حضرت خاتم صلّى اللّه عليه و آله پيش از نزول قرآن بر آن سرور قرآن را مى‌دانست و نزول آن به توسط جبرئيل به جهت تعيين زمان حکم براى امت بود.
صدوق (رحمه اللّه) در رساله اعتقاديه فرمايد: اعتقاد ما در اين قرآن آنست که نازل شد در ماه رمضان در شب قدر تمام آن يکمرتبه به بيت المعمور، بعد بر پيغمبر در مدت بيست سال نازل شد، زيرا خداى عزّ و جلّ اعطا فرمود پيغمبر خود را علم تمام قرآن، پس از آن فرمود (وَ لا تَعْجَلْ بِالْقُرْآنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ يُقْضى إِلَيْکَ وَحْيُهُ) و فرمود: (لا تُحَرِّکْ بِهِ لِسانَکَ لِتَعْجَلَ بِهِ إِنَّ عَلَيْنا جَمْعَهُ وَ قُرْآنَهُ) «1» وَ قُلْ رَبِّ زِدْنِي عِلْماً «2»: و بگو اى پروردگار من بيفزاى مرا دانش به احکام، يعنى مرا علمى بعد از علمى کرامت فرماى، يا مراد آنکه زياد فرما دانش مرا به قرآن و معانى آن، يعنى نزول آيتى بعد از آيتى و سوره‌اى بعد سوره‌اى، يا زياد فرما مرا علم به قصص انبياء و منازل ايشان. در تفسير لباب التنزيل نقل نموده که: امر نفرمود خداى تعالى حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را به طلب زيادتى در چيزى مگر در علم. و ابن مسعود وقتى اين آيه را خواندى گفتى: (اللهمّ زدنى علما و ايمانا و يقينا).
«1» سوره قيامت، آيه 16 و 17.
«2» شرح عقائد الصدوق، شيخ مفيد، چاپ تبريز، ص 57.
جلد 8 - صفحه 335
تنبيه: آيه شريفه اشعار است به فضيلت و شرافت علم دينى و طلب زيادتى آن به مرتبه‌اى که خداوند، حضرت نبوى را امر به دعاى زيادتى آن فرمايد، و حديث در ترغيب آن بسيار است، از جمله در خصال صدوق از حضرت باقر عليه السلام: کان علىّ بن الحسين عليه السّلام اذا جاءه طالب علم فقال: مرحبا بوصيّة رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله ثمّ يقول: انّ طالب العلم اذا خرج من منزله لم يضع رجليه على رطب و لا يابس من الارض الّا سبّحت له الى الارضين السّابعة.
حضرت على بن الحسين عليه السلام وقتى طالب علمى خدمتش آمدى، فرمودى: مرحبا به کسى که وصيت فرموده رسول خدا به رعايت او، پس مى‌فرمود: طالب علم وقتى بيرون آيد از منزلش، قدم نگذارد بر تر و خشکى از زمين، مگر که تسبيح کنند براى او تا زمين هفتم «1».
اين ثواب علم دينى و مشروط به اخلاص و عمل است.