اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَقُلنا يا آدَم‌ُ إِن‌َّ هذا عَدُوٌّ لَک‌َ وَ لِزَوجِک‌َ فَلا يُخرِجَنَّکُما مِن‌َ الجَنَّةِ فَتَشقي (117)
پس گفتيم: اي آدم محققا اينکه شيطان دشمن تو و دشمن زوج تو است پس شما را از بهشت بيرون نکند پس بمشقت و زحمت ميافتي.
(فَقُلنا يا آدَم‌ُ) بطريق وحي بتوسط ملائکه خطاب بآدم شد چنانچه مکرر ذکر شد که هر کجا بنحو متکلم مع الغير بيان فرموده بتوسط اسباب و وسائط بوده.
(إِن‌َّ هذا) اشاره بابليس است که تکبّر کرد و زير بار اطاعت آدم نرفت.
(عَدُوٌّ لَک‌َ وَ لِزَوجِک‌َ) جهت عداوتش اينکه بود براي ترک سجده بآدم رانده درگاه الهي شد و مورد لعن خداوند و خطاب (فَاخرُج مِنها فَإِنَّک‌َ رَجِيم‌ٌ وَ إِن‌َّ عَلَيک‌َ اللَّعنَةَ إِلي يَوم‌ِ الدِّين‌ِ) باو شد حجر آيه 34 و 35 (اشکال) با اينکه خداوند خبر داد بآدم که اينکه دشمن شما است چرا آدم فريب او را خورد! (جواب) همين نحوي که خداوند بجميع اولاد آدم خبر داد و عهد گرفت که فرمود: أَ لَم أَعهَد إِلَيکُم يا بَنِي آدَم‌َ أَن لا تَعبُدُوا الشَّيطان‌َ إِنَّه‌ُ لَکُم عَدُوٌّ مُبِين‌ٌ) يس آيه 6 (سؤال) آدم معصوم بود ولي بني آدم مقام عصمت نداشتند! (جواب) معصوم از معاصي و خطا و نسيان بود ولي از ترک اولي چنانچه قبلا اشاره شد که نهي از شجره ارشادي بود اولي اينکه بود که نزديک آن نروند و ترک اولي در انبياء سلف بوده بلي پيغمبر أکرم و اوصياء طاهرينش از ترک اولي هم مصون بودند (سؤال) آدم در بهشت بود شيطان که از بهشت بيرون بود کجا تماس گرفت با آدم! (جواب) شيطان از کجا وارد قلب بني آدم ميشود از راه منافذ بدن آيا تصور مي‌کنيد جسمي است داخل در قلب ميشود! راه شيطان بقلب بتوسط قوه شهوت و غضب و وهم است، چنانچه راه ملک بتوسط قوه عقل است آدم و زوجش بشجره منهيّه متمايل شدند
جلد 13 - صفحه 112
قوه شهوت وسيله شيطان شد بوسيله او راه بقلب پيدا کرد نه داخل بهشت شد و نه از منافذ بدن آدم وارد قلب شد و نه بصورت جسميّت مقابل آدم آمد.
(فَلا يُخرِجَنَّکُما مِن‌َ الجَنَّةِ فَتَشقي) شيطان سبب شد و الا قدرت بر اخراج نداشت، چنانچه أکل شجره هم سبب بود و قوه شهوت هم سبب شد که گفتند انسان سه دشمن دارد دنيا اول جلوه ميدهد قوه شهوت ثانيا متمايل ميشود شيطان ثالثا راه نمايي مي‌کند شجره جلوه کرد شهوت مايل شد شيطان اغوي کرد و مراد از فتشقي بمشقت افتادن است در دنيا نه شقاوت مقابل سعادت.