سوره طه، آیه ۱۱۷ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۲۰
فَقُلْنَا يَا آدَمُ إِنَ هٰذَا عَدُوٌّ لَكَ وَ لِزَوْجِكَ فَلاَ يُخْرِجَنَّكُمَا مِنَ الْجَنَّةِ فَتَشْقَى
پس گفتیم: «ای آدم! این (ابلیس) دشمن تو و (دشمن) همسر توست! مبادا شما را از بهشت بیرون کند؛ که به زحمت و رنج خواهی افتاد!
معنی کلمات و عبارات
«تَشْقَی»: تو به درد و رنج خواهی افتاد. از شقاوتِ به معنی زحمت و مشقّت است (نگا: طه / . روی سخن متوجّه آدم و حوّاء است، ولی علّت مفرد آمدن فعل بدان خاطر است که عهد و پیمان در آغاز متوجّه آدم بوده و نقطه پایان هم متوجّه او شده است. از سوی دیگر، درد و رنج مرد که رئیس اهل و عیال خود است، متضمّن درد و رنج اهل و عیال نیز میباشد.
نزول
سال ۷ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - آدم(ع) و همسرش حوا، در بهشت سکونت داشتند. «فقلنا ... فلایخرجنّکما من الجنّة »
«جنّة» به معناى باغ است و «الجنّة» در قرآن نوعاً به معناى بهشت به کار رفته است. گفتنى است که خروج آدم و حوا(ع) از بهشت خویش، نشانه آن است که آن بهشت، غیر از بهشت موعود بوده است.
۲ - ابلیس، براى بیرون راندن آدم و حوا(ع) از بهشت، در کمین آنان بود. «إنّ هذا عدوّ لک و لزوجک فلایخرجنّکما »
۳ - خداوند حضرت آدم(ع) را از دشمنى ابلیس با او و همسرش حوا آگاه ساخت. «اسجدوا ... أبى فقلنا ی-َادم إنّ هذا عدوّ لک و لزوجک»
۴ - امتناع ابلیس از سجده در برابر آدم، نشانگر دشمنى او با آدم و دیگرانسان ها است. «إلاّإبلیس أبى . فقلنا ی-َادم إنّ هذا عدوّ لک و لزوجک »
معرفى ابلیس پس از امتناع از سجده، به عنوان دشمن «آدم و حوا» نشانگر آن است که ترک سجده، علامت این دشمنى بوده است و دشمن شدن او با حوا، گویاى این است که ابلیس پس از ماجراى سجده بر آدم، با جنس انسان، خصومت یافته است.
۵ - بهشت مسکونى آدم و حوا، جایگاهى آماده براى آسایش و راحتى و به دور از هرگونه مشقت و سختى «فلایخرجنّکما من الجنّة فتشقى »
۶ - خداوند، زندگى آدم(ع) را در بیرون بهشت، زندگى سخت و رنج آورى توصیف کرد و او را از ابتلاى به آن برحذر داشت. «فلایخرجنّکما من الجنّة فتشقى »
«شقاوة» به معناى سختى و عسر است (قاموس). در آیات بعد، تلویحاً نمونه هایى از آن سختى ها، بازگو شده است.
۷ - هشدار خداوند به آدم(ع) و حوا در مورد دشمنى شیطان با آنان، بدان جهت بود که آنان گرفتار رنج و سختى نشوند. «فلایخرجنّکما من الجنّة فتشقى »
۸ - ابلیس، دشمن و بدخواه انسان و در صدد محروم ساختن او از نعمت هاى الهى و گرفتار ساختن او به رنج و سختى «إنّ هذا عدوّ لک و لزوجک ... فتشقى »
طرح خصومت ابلیس با حوا، گویاى آن است که وى با تمامى انسان ها دشمن است.
۹ - آدم(ع) و حوا، در بهشت مسکونى خود نیز به انجام تکالیف، ملزم بوده اند. «فلایخرجنّکما »
گرچه نهى در «فلایخرجنّ» متوجه ابلیس است; ولى خطاب آن به آدم(ع) و حوا، به معناى نهى آن دو از تأثیرپذیرى از القائات او است.
۱۰ - حوا در بهشت مسکونى خویش، همسر آدم(ع) و تحت سرپرستى وى بود. «عدوّ لک و لزوجک فلایخرجنّکما»
خداوند، رهنمودهاى مربوط به حوا را، با آدم(ع) در میان گذاشته و او را به پرهیز هر دو از زمینه هاى خروج از بهشت فرمان داده است. این گونه خطاب را مى توان نشانِ سرپرستى آدم(ع) قلمداد کرد.
۱۱ - آدم(ع)، نزد خداوند ارجمندتر از حوا بود. «عدوّ لک و لزوجک »
هر چند که حوا نیز در ماجراى بهشت، با آدم(ع) هم سرنوشت بود; ولى خداوند تنها حضرت آدم(ع) را مخاطب خود ساخته است. این ویژگى نشانه برترى آدم(ع) است.
۱۲ - گفت وگوى مستقیم خداوند با حضرت آدم(ع) «فقلنا ی-َادم »
۱۳ - آدم(ع) و همسرش حوا، نزد خداوند مقامى رفیع داشتند. «اسجدوا لأدم ... إنّ هذا عدوّ لک و لزوجک »
فرمان سجده بر آدم(ع) - که در آیه قبل ذکر شد - و هشدارهاى خداوند به آدم(ع) در مورد دشمنى هاى ابلیس با او و حوا، نشانگر ارجمندى آن دو نزد خداوند است.
۱۴ - زنان و مردان، هر دو در خطر فریفته شدن به وسوسه هاى شیطانى اند. «فلایخرجنّکما »
۱۵ - شوهران باید براى رفع رنجها و سختیهاى همسران خویش تلاش کنند. «فلایخرجنّکما من الجنّة فتشقى »
با توجه به این که دشمنى شیطان با آدم(ع) و حوا یکسان بوده است و وى در صدد آن بوده که هر دو را از بهشت بیرون کند و به مشقت اندازد; ولى با این حال فعل «تشقى» به صورت مفرد آمده است. بنابراین رفع رنج و سختى هاى حوا نیز، بر دوش آدم(ع) بوده است.
تفسیر (۸)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۹۹–۱۲۶ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۱۵–۱۲۶ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۱۵–۱۳۵ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۱۱۷ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۱۱۷ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۱۱۷ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱۱۶–۱۲۶ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۱۱۷
روایات و احادیث
۱۶ - «حسین بن میسر قال: سألت أباعبداللّه(ع) عن جنّة آدم فقال: جنّة من جنّات الدنیا تطلع فیها الشمس والقمر و لو کانت من جنان الأخرة ما خرج منها أبداً; حسین بن میسر گوید از امام صادق(ع) در مورد بهشت آدم(ع) سؤال کردم فرمود: آن باغى از باغ هاى دنیا بود که خورشید و ماه در آن جا طلوع مى کرد و اگر از باغ هاى آخرت بود هرگز از آن جا خارج نمى شد». [منبع: کافى، ج ۳، ص ۲۴۷، ح ۲; نورالثقلین، ج ۱، ص ۶۲- ، ص ۱۱۷ و ۱۱۸.]
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آسایش در بهشت آدمانذار آدمبرتری آدم بر حواتکفل حواحقیقت بهشت آدمدشمنان آدمدشمنان حوازمینه اغواپذیری زنزمینه اغواپذیری مردسختی زندگی آدم در زمینعوامل اخراج آدم از بهشتفضایل حوافلسفه انذار حوافلسفه انذارآدمفلسفه انذارهای خدامسؤول رفع مشکلات خانوادهمشکلات آدممشکلات حوانشانه های دشمنی ابلیسگفتگوی خدا با آدمتکلیف آدم در بهشتتکلیف حوا در بهشتهمسر آدمخطر وسوسه های شیطانزمینه مشکلاتعوامل محرومیت از نعمتسکونت آدم در بهشتسکونت حوا در بهشتدشمنی ابلیسمسؤولیت شوهرویژگیهای بهشت آدمفضایل آدمترک سجده بر آدمعصیان ابلیساغواگری ابلیسدشمنان انسانقصه آدمانذارهای خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۷۹)
- اتمام حجّت خدا با ادم(علیه السلام) در باره دشمنی شیطان+۲ آیه
- ازاد بودن ادم(علیه السلام) برای تمرّد از فرمان خدا+۴ آیه
- ازدواج ادم(علیه السلام) و حوّا پیش از سکونتشان در بهشت+۲ آیه
- بهشت ادم(علیه السلام) واجد شرایط و امکانات لازم برای اسایش+۴ آیه
- حضور یافتن ابلیس در بهشت ادم(علیه السلام)+۶ آیه
- اخراج ادم(علیه السلام) از بهشت در پی وسوسه ابلیس+۲ آیه
- اخراج ادم(علیه السلام) از بهشت، درپیدارنده رنج و سختی برای او+۲ آیه
- بهشت ادم(علیه السلام)، باغی از باغهای دنیا+۳ آیه
- سکونت ادم(علیه السلام) و همسرش در بهشت+۳ آیه
- امکان عصیان و تمرّد از فرمان خدا در بهشت ادم(علیه السلام)+۸ آیه
- بهشت ادم(علیه السلام)، ماوا و مسکن او پیش از عصیان+۲ آیه
- هشدار خدا به ادم(علیه السلام) درمورد دشمنی ابلیس بااو+۲ آیه
- ادم(علیه السلام) دارای شخصیّتی برجستهتر از همسرش حوّا+۲ آیه
- هبوط ادم(علیه السلام) همراه با دشمنی ابلیس و عداوت بین نسل او+۳ آیه
- هشدار خدا به ادم(علیه السلام) مبنی بر اخراج او از بهشت، در صورت پیروی از ابلیس+۱ آیه
- ابلیس، دشمن ادم(علیه السلام)
- ابلیس، سبب لغزش ادم(علیه السلام) و اخراج او از بهشت+۶ آیه
- ابلیس، وسوسهکننده ادم(علیه السلام) در بهشت+۵ آیه
- ابلیس و حوا(علیها السلام) دشمن یکدیگر+۴ آیه
- ابلیس، باعث لغزش و خروج حوّا(علیها السلام) از بهشت+۵ آیه
- دشمنی ابلیس با حوا(علیها السلام)+۲ آیه
- دشمنی ابلیس با ادم(علیه السلام) و حوا(علیها السلام)+۴ آیه
- انذار خداوند درباره دشمنی ابلیس با حوّا(علیها السلام)+۱ آیه
- انسان در معرض دشمنی شیطان+۴ آیه
- انسان و شیطان، دشمن یکدیگر+۴ آیه
- درختان برگدار، در بهشت ادم+۳ آیه
- تلاش ادم(علیه السلام) و همسرش در پوشاندن شرمگاهشان با برگ (درختان) بهشت+۳ آیه
- اسایش حوّا(علیها السلام)، با بهره مندی از انواع نعمتها در بهشت با ادم(علیه السلام)+۳ آیه
- هشدار خداوند در مورد دشمنی ابلیس با حوّا(علیها السلام)+۳ آیه
- اتمام حجّت خدا با ادم و حوّا(علیهما السلام)، درباره دشمنی شیطان با انان+۳ آیه
- اختیار حوّا(علیها السلام) در اطاعت و تمرّد از فرمان خدا+۵ آیه
- برهنگی حوّا(علیها السلام)، در پی وسوسه شیطان و خوردن از درخت ممنوع+۶ آیه
- استفاده حوّا(علیها السلام) از برگ درختان بهشتی، برای پوشاندن عورت خویش، پس از تناول از درخت ممنوع+۴ آیه
- علاقه حوّا و ادم(علیهما السلام) به جاودانگی و سلطنت بی زوال، باعث وادار شدن به تناول از درخت ممنوع+۲ آیه
- ملزم بودن حوّا(علیها السلام) در بهشت، به انجام دادن تکلیف الهی
- اخراج حوّا(علیها السلام) از بهشت، درپی دارنده رنج و سختی برای او+۲ آیه
- نشان دادن دشمنی ابلیس به حوّا و ادم(علیهما السلام)، از سوی خداوند
- احساس شرمندگی حوّا(علیها السلام)، در پی اشکار شدن عورتش+۴ آیه
- نمایان شدن زشتیهای حوّا(علیها السلام)، بر اثر عصیان او از فرمان خدا، مبنی بر دوری از درخت ممنوع+۵ آیه
- فریب خوردن حوّا(علیها السلام) از شیطان، در تناول از درخت ممنوع، باعث هبوط وی+۹ آیه
- گرایش حوّا و ادم(علیهما السلام)، به پوشاندن عورت خود+۱ آیه
- گرایش حوّا(علیها السلام)، به سلطنت پایدار و جاوید+۲ آیه
- پوشیده بودن بدن حوّا(علیها السلام) با لباس در بهشت، پیش از فریفته شدن و تناول از درخت ممنوع+۵ آیه
- کنده شدن لباس حوّا(علیها السلام)، در پی تناول او از درخت ممنوع+۴ آیه
- کوشش شیطان برای کندن لباس حوا(علیها السلام) و اشکار کردن شرمگاه وی+۵ آیه
- مقام رفیع ادم و حوّا(علیهما السلام) نزد خداوند، پیش از خروج از بهشت+۵ آیه
- نیاز حوّا(علیها السلام) به لباس، برای پوشاندن خویش+۴ آیه
- وعده خدا به ادم و حوّا(علیهما السلام)، برای مصونیّت انان از ضلالت و شقاوت، در صورت پیروی از هدایتهای او+۱ آیه
- فرمان خدا به هبوط حوّا(علیها السلام)، از بهشت+۶ آیه
- فریب خوردن حوّا(علیها السلام) از شیطان، در تناول از درخت ممنوع، باعث هبوط وی+۹ آیه
- وعده خدا به ادم و حوّا(علیهما السلام)، برای هدایت ایشان، پس از هبوط به زمین+۳ آیه
- هشدار خدا به حوّا(علیها السلام)، مبنی بر اخراج وی از بهشت، در صورت پیروی از ابلیس
- ادم(علیه السلام)، همسر حوّا(علیها السلام)+۲ آیه
- همسری ادم و حوّا(علیهما السلام)، پیش از ورودشان به بهشت+۲ آیه
- عمل کردن حوّا(علیها السلام) مطابق تصمیمات شوهرش ادم(علیه السلام)، در ماجرای تناول از درخت ممنوع+۲ آیه
- ادم و حوّا(علیهما السلام)، نخستین تشکیل دهنده خانواده انسانی+۲ آیه
- فریبکاری و گول زدن ادم(علیه السلام) برای استفاده از درخت (شجره) ممنوع، برخاسته از دشمنی او با ادم(علیه السلام)+۳ آیه
- ابلیس، از دشمنان انسان+۸ آیه
- دشمنی ابلیس، با ادم و حوّا(علیهما السلام)+۶ آیه
- سجده نکردن ابلیس بر ادم(علیه السلام)، به رغم فرمان الهی به ان، از نشانه های دشمنی ابلیس با ادم و حوّا(علیهما السلام)+۱ آیه
- هشدار خداوند به ادم و حوّا(علیهما السلام) درباره دشمنی ابلیس با انان، به منظور گرفتار شدن انها به سختی و رنج+۱ آیه
- شیطان، دشمن ادم(علیه السلام)+۸ آیه
- هشدار و تذکّر پیشاپیش خداوند به ادم و حوّا(علیهما السلام)، در مورد دشمنی اشکار شیطان با انان+۶ آیه
- برخورداری ادم(علیه السلام) از رفاه و نعمتهای گسترده و پاکیزه در بهشت+۳ آیه
- برخورداری حوّا(علیها السلام) از انواع نعمتها در بهشت+۳ آیه
- اطاعت و پیروی از شیطان، موجب محرومیّت از نعمت رفاه+۱۰ آیه
- زندگی ادم(علیه السلام) در بیرون بهشت، توام با سختیها و مشکلات
- زندگی حوّا(علیها السلام) در بیرون بهشت، توام با سختیها و مشکلات
- زندگانی در دنیا، همراه با رنج و مشقّت+۱ آیه
- بهشت، محلّ شجره ممنوعه+۵ آیه
- قصّه ادم(علیه السلام) و ماموریّت فرشتگان برای سجده در مقابل وی و رویگردانی ابلیس، امری شایسته یاداوری و عبرت اموزی+۴ آیه
- عورت ادم و حوّا(علیهما السلام)، مستور از دید یکدیگر، پیش از خوردن از میوه شجره ممنوعه+۵ آیه
- تلاش ادم و حوّا(علیهما السلام) در پوشاندن عورت و شرمگاه شان با برگ درختهای بهشت+۳ آیه
- بهشت ادم عاری از گرسنگی+۱ آیه
- بهشت ادم(علیه السلام) عاری از گرما+۱ آیه
- فرمان خدا به هبوط ادم و حوّا علیهما السلام از بهشت+۵ آیه
- یاداوری دشمنی بین شیطان، ادم و حوّا علیهما السلام از سوی خداوند، هنگام فرمان به هبوط انان از بهشت+۷ آیه
- اخراج و هبوط ادم و حوّا علیهما السلام از بهشت، در پی عصیان ان دو+۷ آیه
- یاداوری دشمنی شیطان با فرزندان ادم و حوّا علیهما السلام هنگام هبوط انان از بهشت+۴ آیه