تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
أَ فَلَمْ يَهْدِ لَهُمْ کَمْ أَهْلَکْنا قَبْلَهُمْ مِنَ الْقُرُونِ يَمْشُونَ فِي مَساکِنِهِمْ إِنَّ فِي ذلِکَ لَآياتٍ لِأُولِي النُّهى (128)
بعد از آن براى عبرت و تنبيه معرضين آيات مى‌فرمايد:
أَ فَلَمْ يَهْدِ لَهُمْ: آيا پس بيان نفرموديم براى ايشان بيانى که هدايت مى‌شدند
«1» تفسير برهان، ج 3، ص 47 بنقل از کافى.
«2» نور الثقلين، ج 3، ص 406، روايت 174.
جلد 8 - صفحه 346
و راه مى‌افتند به حق اگر تفکر و تدبر مى‌کردند. کَمْ أَهْلَکْنا قَبْلَهُمْ مِنَ الْقُرُونِ: چقدر هلاک نموديم پيش از ايشان از امتهاى گذشته را به جهت تکذيب و اعراض آنها از آيات و بينات ما. يَمْشُونَ فِي مَساکِنِهِمْ: راه مى‌روند در منازل ايشان. مراد کفار مکه‌اند که به وقت تجارت به شام، در مسکنهاى آنها عبور مى‌کنند مانند احقاف و ديار عاد و ثمود، و مى‌بينند علامات هلاک ايشان را. و در اين آثار، آگاهى و تخويفى است براى ايشان، آيا پس نمى‌ترسند که واقع شود بر ايشان مثل آنچه وارد شد بر آنان. إِنَّ فِي ذلِکَ لَآياتٍ لِأُولِي النُّهى: بدرستى که در اين عذاب و هلاک، هر آينه نشانه‌ها و آياتى است براى صاحبان عقلهائى که ارباب خود را نهى کنند از تغافل، و عبرت يابند از اين ديار مخروبه و امم معذبه.
تبصره: آيه شريفه آگاهى است براى کسانى که پرده غفلت از عقل آنها برداشته شده، و تدبر و تفکر کنند در آيات الهيه و عبرت يابند از سطوات سبحانيه و تأمل نمايند در مکانهائى که سکنى دارند، که چه اشخاصى ساکن و چه شدند و کجا رفتند، که از جمله آنها شهر رى باشد که از اعظم شهرها بوده و زير و رو گرديده که تا چند سال قبل عتيقه‌ها از زير زمينهاى آن بيرون مى‌آوردند.
لذا حضرت امير المؤمنين در کلمات قصار فرمايد:
الفکر مرات صافية و الاعتبار منذر ناصح «1»: فکر در کارها، آئينه صافى است که حقيقت امر را مى‌نمايد و عبرت گرفتن از معتبرات ترساننده است پند دهنده.
و البته شخص عاقل منور الفکر، عبرت گرفته هشيارى يابد و در اصلاح اعمال برآيد، لکن غرور و غفلت هيچ اعتبارى نيابد و در ضلالت باقى ماند، و نيز حضرت امير المؤمنين عليه السلام فرمايد: ما اکثر العبر و اقل الاعتبار: «2» چه بسيار است اسباب عبرت، و چه کم است عبرت يافتن.
«1» نهج البلاغه فيض الاسلام، حکمت 357، ص 1256.
«2» نهج البلاغه فيض الاسلام، حکمت 289، ص 1229.
جلد 8 - صفحه 347