تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
فَاصْبِرْ عَلى ما يَقُولُونَ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ غُرُوبِها وَ مِنْ آناءِ اللَّيْلِ فَسَبِّحْ وَ أَطْرافَ النَّهارِ لَعَلَّکَ تَرْضى (130)
بعد از آن امر مى‌فرمايد پيغمبر محترم را به صبر بر آزار قوم:
فَاصْبِرْ عَلى ما يَقُولُونَ: پس بردبارى نما بر آنچه مى‌گويند مکذبان و منکران. مراد سخنان جسارت‌آميز است که مى‌گفتند، مانند مجنون و ساحر و
جلد 8 - صفحه 348
شاعر. يا مراد تکذيب آنها است نبوت آن حضرت را. يا مراد ترک قبول است از آن حضرت، زيرا تمام اينها نسبت به ساحت جلال نبوى، بى‌اندازه موجب تأثر بود. حق تعالى به جهت تسلى خاطر مبارک آن سرور، امر به صبر فرمايد. وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ: و تسبيح کن به شکر و سپاس گزارى پروردگار خود. قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ: پيش از برآمدن آفتاب. وَ قَبْلَ غُرُوبِها: و پيش از فرو رفتن و پنهان شدن آفتاب. وَ مِنْ آناءِ اللَّيْلِ فَسَبِّحْ: و بعض ساعات شب پس تسبيح نما.
وَ أَطْرافَ النَّهارِ: و کناره‌هاى روز. لَعَلَّکَ تَرْضى: تا آنکه راضى شوى (قرائت عاصم «ترضى» يعنى قيام نما به تسبيح پروردگار خود تا آنکه خشنود کرده شوى به آنچه نائل گردى از ثواب يا شفاعت).
جماعتى حمل نموده‌اند «تسبيح» را بر ظاهر خود، و مراد مداومت بر تسبيح و تحميد است در جميع اوقات، لکن جمهور و اکثر مفسرين فرموده‌اند: مراد نماز پنجگانه شبانه‌روزى است، بدين تقرير که مراد از تسبيح قبل از طلوع آفتاب، نماز صبح است. مراد از تسبيح قبل از غروب آفتاب، نماز ظهر و عصر است؛ زيرا هر دو پيش از غروب است. مراد «آناءِ اللَّيْلِ» نماز مغرب و عشا مى‌باشد. و فرمايش «وَ أَطْرافَ النَّهارِ» تأکيد است بر سجده و نماز که واقع مى‌شوند در دو طرف روز که نماز صبح و مغرب است، چنانچه «صلاة الوسطى» مخصوص است براى تأکيد، اين قول ابن عباس و جمعى باشد. و بعضى به تقريب ديگر بيان نموده‌اند و وجه تسميه «نماز» به «تسبيح» به جهت آنست که فرد اکمل تسبيح و تحميد نماز مى‌باشد، و بعضى در (لَعَلَّکَ تَرْضى) گفته‌اند: اين فرمايش مانند آنست که پادشاه کبير به کسى گويد: تو مشغول خدمت من باش، من تو را به درجه رفيع مى‌رسانم. پس آيه شريفه اشاره است بقوله «وَ لَسَوْفَ يُعْطِيکَ رَبُّکَ فَتَرْضى» «1» و «عَسى أَنْ يَبْعَثَکَ رَبُّکَ مَقاماً مَحْمُوداً» «2» و يا مراد آنچه وعده فرموده تو را از نصرت و اعزاز دين در دنيا و شفاعت و مقام محمود و بهشت عالى در آخرت.
«1» سوره ضحى، آيه 5.
«2» سوره اسراء، آيه 79.
جلد 8 - صفحه 349