تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ لا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْکَ إِلى ما مَتَّعْنا بِهِ أَزْواجاً مِنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَياةِ الدُّنْيا لِنَفْتِنَهُمْ فِيهِ وَ رِزْقُ رَبِّکَ خَيْرٌ وَ أَبْقى (131)
وَ لا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْکَ: (خطاب به پيغمبر و مراد امت است) و باز مکش چشمان خود را. إِلى ما مَتَّعْنا بِهِ: به سوى آنچه برخوردار ساختيم به آن چيز.
أَزْواجاً مِنْهُمْ: اشباه و امثال از کفار را مانند يهود و نصارى و بت‌پرستان و غير ايشان.
نکته: قوله «ازواجا» اين لفظ مأخوذ از مزاوجت بين اشياء به معنى مشاکله مى‌باشد، زيرا کفار، گرچه هر صنفى داراى عقيده‌اى هستند، لکن در انحراف از طريق حق و صراط مستقيم، تمام مشابه و مماثل و مشاکل هستند. و اين کلمه مبارکه لطيفه بديعيه‌اى را دارا است. نزد بعضى معنى آنکه: و دراز مکن نگاه خود را به سوى آنچه بهره‌مند گردانيديم ايشان را در حالتى که آن چيز اصناف و انواع نعمت است.
زَهْرَةَ الْحَياةِ الدُّنْيا: زينت و آرايش زندگانى دنيا است از مطاعم و ملابس و مشتهيات نفسانى. حاصل آنکه نگاه مکن به زينت و بهجت دنيا که به ايشان داده‌ايم. لِنَفْتِنَهُمْ فِيهِ: براى اينکه آزمايش و امتحان کنيم ايشان را به شدت تکليف در عمل به حق در اين امور و اداى حقوق از ايشان، تا با ايشان معامله مختبر و ممتحن فرمائيم. يا آزمايش فرمائيم آنها را به شدت تکليف به متابعت و اطاعت تو با کثرت اموال ايشان و قلت مال تو. يا براى اينکه معذب سازيم آنها را به آن، زيرا گاهى خداى تعالى توسعه فرمايد روزى را براى بعضى از اهل دنيا براى تعذيب آنها، و آن را نعمت استدراج نامند، چنانکه فرمايد «وَ لا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ کَفَرُوا أَنَّما نُمْلِي لَهُمْ خَيْرٌ لِأَنْفُسِهِمْ إِنَّما نُمْلِي لَهُمْ لِيَزْدادُوا إِثْماً وَ لَهُمْ عَذابٌ مُهِينٌ» «1».
«1» سوره آل عمران، آيه 178.
جلد 8 - صفحه 350
وَ رِزْقُ رَبِّکَ خَيْرٌ وَ أَبْقى: و روزى پروردگار تو بهتر و باقى‌تر است از مالهاى فانى بى‌اعتبار ايشان، زيرا روزى تو حلال و بى‌رنج است و لکن اموال آنها غالبا حرام و با وزر است. يا آنچه روزى فرموده تو را پروردگار تو از هدايت و رسالت و علوّ درجه و تقرب بر جميع انبيا و ساير امت، بهتر و پاينده‌تر است از ثروت و مکنت بى‌اعتبار و فانى آنان.
تنبيه: آيه شريفه آگاهى است بر اعراض از بهجت و زينت دنيا، بلکه مرتبه کمال آنکه: نظر ننمايد از روى اعجاب و استحسان و تمنى آنکه اين زخارف براى صاحبش باشد، چه از بعض اهل معرفت نقل شده که: واجب است پوشانيدن چشم از ابنيه ظلمه و ملابس فاخره محرمه ايشان، زيرا اينها را فرا گيرند براى عيون نظاره، پس ناظر به آنها، محصل غرض ايشان است، و گويا او وادار نموده آنها را بر اتخاذ آنها. بنابراين زاهد و تارک دنيا را شايسته آنکه باز دارد نگاه خود را از آرايش و تزينات اهل دنيا.
در کافى شريف- حضرت باقر عليه السلام فرمايد: بر تو باد دورى از اينکه بلند کنى چشم خود را بر کسى که فوق تو باشد در دنيا، پس آرزو کنى حال او را و راضى نشوى به آنچه خدا عطا فرموده تو را و شکر او را بجا نياورى. پس کافى است تو را به آنچه خداى عزّ و جلّ به پيغمبر خود فرموده «فَلا تُعْجِبْکَ أَمْوالُهُمْ وَ لا أَوْلادُهُمْ» «1». و فرمود «و لا تمدّن عينيک الى ما متّعنا به ازواجا منهم ...» پس اگر وارد شد تو را رغبت در دنيا، ياد کن زندگانى رسول خدا را، تا آسان شود بر تو، زيرا وقتى اشرف کائنات چنين زندگانى نمود، چگونه راضى نشود کسى که به مراتب پست‌تر باشد. بدرستى که آن حضرت نانش غالبا جو، و حلواى او خرما و گيرانه و هيزم او شاخه خرما بود «2».