تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
اقْتَرَبَ لِلنَّاسِ حِسابُهُمْ وَ هُمْ فِي غَفْلَةٍ مُعْرِضُونَ «1»
«1» ثواب الاعمال، ص 135.
جلد 8 - صفحه 358
اقْتَرَبَ لِلنَّاسِ حِسابُهُمْ: 1- نزديک شد براى مردمان زمان محاسبه ايشان که قيامت باشد، يعنى نزديک شد زمان محاسبه حق تعالى از مردم و سؤال فرمود ايشان را از نعمتها که آيا مقابله نمودند به شکر گزارى، و از اوامر خود که آيا امتثال نمودند به فرمانبردارى، و از نواهى خود که آيا اجتناب نمودند به پرهيزکارى. و توصيف قيامت به نزديکى به جهت آنکه آينده مى‌باشد، و هر چه آيندنى است نزديک خواهد بود. 2- آنکه يکى از اشراط و علامات قيامت، مبعث حضرت خاتم النبيين است، زيرا فرمود: انا و السّاعة کهاتين «1». من و قيامت مانند دو انگشت هستيم. 3- زمان نزديک مى‌شود به بسيارى آنچه بگذرد و کمى آنچه باقى ماند، پس کم خواهد بود بالنسبه به آنچه گذشته.
وَ هُمْ فِي غَفْلَةٍ مُعْرِضُونَ: و حال آنکه ايشان در غفلت اعراض کنندگانند، يعنى روى برمى‌گردانند از تفکر نمودن در محاسبه و احوال قيامت و مهيا شدن براى آن. يا غافلند و اعراض مى‌کنند از ايمان به آن که چنين روز محاسبه و جزائى خواهند داشت.
تنبيه: آيه شريفه آگاهى است به روز باز پسين قيامت، و هشيارى است بر استعداد و مهيا شدن براى محاسبه حضرت احديت. و البته اين همه تأکيدات کثيره کتابهاى آسمانى و پيغمبران الهى در تحقيق محاسبه و جزاى اعمال، بيهوده و عبث و لغو نخواهد بود، و عاقل را بر فرض عدم يقين، لا اقل ظنى حاصل آيد. و بديهى است به حکم عقل که دفع ضرر مظنون، واجب خواهد بود.
بنابراين، فرمايش: (حاسبوا قبل ان تحاسبوا) «2» را گوشزد خود قرار داده، عمر عزيز گرانبها را به غفلت و بيهوده نگذارند.
نهج البلاغه- حضرت امير المؤمنين عليه السلام در ذيل خطبه‌اى فرمايد:
و اعلموا عباد اللّه انّ عليکم رصدا من انفسکم و عيونا من جوارحکم و حفاظ صدق
«1» مجمع البيان، ج 4، ص 39.
«2» نهج البلاغه فيض السلام، خطبه 89، ص 225.
جلد 8 - صفحه 359
يحفظون اعمالکم و عدد انفاسکم لا تستروکم منهم ظلمة ليل داج و لا يکنّکم منهم باب ذور تاج و انّ غدا من اليوم قريب يذهب اليوم بما فيه و يجى‌ء الغد لاحقا به ...
بدانيد بندگان خدا بدرستى که بر شما ديدبانى است از خود نفسهاى شما و جاسوسها از اعضاى شما، و نگاهدارنده صادق است از ملائکه که حفظ مى‌کند کردارهاى شما را و عدد نفسهاى شما، نمى‌پوشاند شما را از ايشان تاريکيهاى شب تار و قلعه‌هاى در بسته پنهان، و مخفى نتوان نمود عملهاى شما را از آن ملائکه حفظه اعمال، البته مطلع مى‌شوند و بتحقيق که فرداى قيامت نزديک است و بدرستى که امروز دنيا مى‌رود با آنچه در آن است، و مى‌آيد فرداى آخرت در عقب آن. «1».