تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
اقْتَرَبَ لِلنَّاسِ حِسابُهُمْ وَ هُمْ فِي غَفْلَةٍ مُعْرِضُونَ «1» ما يَأْتِيهِمْ مِنْ ذِکْرٍ مِنْ رَبِّهِمْ مُحْدَثٍ إِلاَّ اسْتَمَعُوهُ وَ هُمْ يَلْعَبُونَ «2» لاهِيَةً قُلُوبُهُمْ وَ أَسَرُّوا النَّجْوَى الَّذِينَ ظَلَمُوا هَلْ هذا إِلاَّ بَشَرٌ مِثْلُکُمْ أَ فَتَأْتُونَ السِّحْرَ وَ أَنْتُمْ تُبْصِرُونَ «3» قالَ رَبِّي يَعْلَمُ الْقَوْلَ فِي السَّماءِ وَ الْأَرْضِ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ «4»
بَلْ قالُوا أَضْغاثُ أَحْلامٍ بَلِ افْتَراهُ بَلْ هُوَ شاعِرٌ فَلْيَأْتِنا بِآيَةٍ کَما أُرْسِلَ الْأَوَّلُونَ «5»
ترجمه
نزديک شد براى مردم حسابشان و آنها در بيخبرى اعراض- کنندگانند
نيامد آنها را هيچ موجب تذکرى از پروردگارشان تازه وارد مگر آنکه شنيدند آنرا و آنها بازى ميکردند
در حاليکه مشغول بود دلهاشان و پنهان داشتند راز گوئى را آنانکه ستم نمودند که آيا اين باشد مگر انسانى مانند شما آيا ميآئيد نزد سحر با آنکه شما مى‌بينيد
گفت پروردگار من ميداند گفتار را در آسمان و زمين و او است شنواى دانا
بلکه گفتند فراهم آورده خوابها است بلکه افترا زده است آنرا بلکه او خيال باف است پس بايد بياورد براى ما معجزى چنانچه فرستاده شدند پيشينيان.
تفسير
- خداوند خبر داده بکفّار مکه که قيامت و حساب مردم نزديک شد با آنکه آنها در غفلت از ياد مرگ و عذاب قيامت و معرض از ذکر خدا و آيات او و تفکر در خاتمه امر خودشانند و در مجمع فرموده که خداوند وصف فرمود قيامت و حساب را بنزديکى براى آنکه يکى از علائم قيامت بعثت پيغمبر خاتم است چون آنحضرت فرمود مبعوث شدم من و قيامت مانند اين دو و گفته‌اند اشاره بانگشت سبّابه و وسطى فرمود و از امير المؤمنين عليه السّلام نقل شده که دنيا بسرعت ميگذرد و باقى نمانده از او مگر مختصرى و آنکه هر امر محقّق الوقوعى نزديک است و ميشود آنرا واقع خواند و بايد از براى وقوع آن آماده بود و در ميان انقراض اسلام و
جلد 3 صفحه 539
روز قيامت فاصله‌اى نيست ولى نازل نشد براى آنها از جانب خداوند هيچ آيه و سوره‌اى که موجب تنبّه و استبصار آنها بود تازه بتازه نو بنو مگر آنکه شنيدند و ملعبه خودشان قرار دادند و سخريّه و استهزاء کردند و اين نبود مگر براى آنکه دلهاى آنها بکلّى از ياد خدا غافل و مشغول بامور دنيا بود بطوريکه مجال تدبّر و تفکّر در آيات الهى را نداشتند و خيلى محرمانه با هم زير گوشى صحبت ميکردند که مگر اين مدّعى نبوّت بشرى نيست مانند شما چرا ميرويد گوش بسخنان او ميدهيد با آنکه مى‌بينيد هر کس باو نزديک ميشود او را بسحر مجذوب خود ميکند و در اين راز گوئى پنهانى ظلم مينمودند بخودشان و به پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و مردم که چنين نسبت ناروائى بآنحضرت ميدادند و خودشان و آنها را از فيض استماع قرآن و هدايت بحقّ باز ميداشتند گويا تصوّر مينمودند بشر عادى نميشود پيغمبر باشد و جاذبه قرآن را حمل بر سحرى مينمودند که پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در زمان قرائت بکار ميبرد و ميخواستند محرمانه چاره‌جوئى کنند براى جلوگيرى از پيشرفت امر آنحضرت و خداوند دستور داد به پيغمبر خود که بفرمايد و فرمود پروردگار من ميداند سخن هر سخنگوئى را در آسمان باشد يا در زمين آشکار بگويد يا پنهان و او شنوا است اقوال بندگان را و دانا است بأسرار و ضمائر آنان و بجاى کلمه قال جمعى از قرّاء قل قرائت نموده‌اند و اين بيچاره‌ها در موضوع پيغمبر متحيّر بودند گاهى ميگفتند ساحر است که گذشت گاهى ميگفتند خوابهاى پريشان مى‌بيند و آنها را مانند ضغث که دسته گياه مختلط از خشک و تر و قوى و ضعيف را گويند جمع‌آورى نموده و اضغاث که جمع آنست از آن خوابها تحويل ما ميدهد و گاهى صريحا ميگفتند العياذ باللّه کذّاب است و افترا بخدا ميبندد و گاهى ميگفتند شاعر است و خيال بافى ميکند و نميدانستند چه بگويند و چگونه اعجاز قرآن را منکر شوند در خاتمه امر ناچار شدند که بگويند ما اين معجزه‌اى را که تو آوردى قبول نداريم اگر ميخواهى ما ايمان بياوريم بايد مانند ناقه صالح يا عصاى موسى يا احياء موتى خارق عادتى بدلخواه ما بياورى.
جلد 3 صفحه 540