اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
الَّذِين‌َ يُنفِقُون‌َ فِي السَّرّاءِ وَ الضَّرّاءِ وَ الکاظِمِين‌َ الغَيظَ وَ العافِين‌َ عَن‌ِ النّاس‌ِ وَ اللّه‌ُ يُحِب‌ُّ المُحسِنِين‌َ (134)
متقين که بهشت براي آنها مهيّا شده کساني هستند که انفاق ميکنند چه در سعه و فراواني و دارايي و چه در ضيق و تنگدستي و نداري و کساني هستند که خشم خود را فرو مينشانند و از کساني که در حق‌ّ آنها تقصير کرده‌اند عفو ميکنند و خدا دوست ميدارد نيکوکاران را.
اينکه آيه شريفه چهار صفة از صفات متقين را بيان ميفرمايد که هر يک از آنها از صفات بارزه و اخلاق حميده و ملکات حسنه است.
1- صفت انفاق است که از شئون سخاوت است و آيات و اخبار در مدح و مثوبات و آثار و نتائج او و در مذمّت ضدّ آن که بخل باشد و عقوبات و آثار وخيمه که بر او مترتب ميشود بسيار است
(الجنة دار الاسخياء)
(السخي‌ّ قريب الي اللّه و الي الجنة و الي النّاس و البخيل بعيد من اللّه و من الجنة و من النّاس)
(شاب‌ّ سخي‌ّ مراهق في الذنوب اقرب الي اللّه من عابد بخيل)
(السخاء شجرة في الجنة
جلد 4 - صفحه 358
أغصانها متدلية في الدنيا فمن تمسّک بقصن منها قاده الي الجنة و البخل شجرة في النار أغصانها متدلية في الدنيا فمن تمسّک بقصن منها قاده الي النار)
الي غير ذلک از اخبار که در بحار و لآلي الاخبار و جامع السعادات و ساير کتب اخبار و غيرها است و کافي است همين آيه شريفه که ميفرمايد الَّذِين‌َ يُنفِقُون‌َ و اقسام انفاقات از واجب و مستحب‌ّ در مجلد اول در ذيل آيه شريفه وَ مِمّا رَزَقناهُم يُنفِقُون‌َ مفصلا بيان شده.
فِي السَّرّاءِ وَ الضَّرّاءِ از براي اينکه دو کلمه دو تفسير شده: يکي در حال کثرة و قلة آن و ديگر در حال سرور و هم‌ّ، و ظاهر اينست که معناي جامعي داشته باشد شامل سعه و ضيق و رخص و قلا و غني و فقر و سرور و غم ميشود اشاره به اينکه در هر حالي انفاق ميکنند.
2- کظم غيظ وَ الکاظِمِين‌َ الغَيظَ فرو بردن غيظ بخصوص بر کسي که قدرت بر تلافي داشته باشد، در سفينه از حضرت صادق عليه السّلام فرمود
(ما من عبد کظم غيظا الّا زاده اللّه عز و جل عزّا في الدنيا و الاخرة)
و نيز فرمود
من کظم غيظا و لو شاء ان يمضيه امضاه ملاء اللّه قلبه يوم القيمة رضاه
و از کافي است حضرت باقر عليه السّلام از پدر بزرگوارش زين العابدين عليه السّلام نقل فرموده که فرمود
(ما من شيئي اقرّ لعين ابيک من جرعة غيظ عاقبتها صبر)
و از امالي صدوق از پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم که فرمود
(قال عيسي بن مريم ليحيي بن زکريا عليه السّلام)
(اذا قيل فيک ما فيک فاعلم انّه ذنب ذکرته فاستغفر اللّه منه و ان قيل فيک ما ليس فيک فاعلم انّه حسنة کتبت لک لم تتعب فيها)
و قضيه جاريه زين العابدين عليه السّلام و کظم غيظ آن حضرت ميآيد.
و کظم غيظ اعظم از انفاق است زيرا انفاق مقام عمل است و کظم صفت نفساني است و بسا انسان در ناملايمات طاقت تحمل ندارد ولي در انفاقات مضايقه نميکند
جلد 4 - صفحه 359
3- وَ العافِين‌َ عَن‌ِ النّاس‌ِ و مقام عفو بالاتر از کظم غيظ است زيرا کظم غيظ تحمل اذيت است و حواله او بخدا است که در دنيا و آخرت انتقام بکشد و عفو گذشت از تقصير است که مورد عقوبت واقع نشود و عفو از صفات ربوبي است و انساني که داراي اينکه صفت باشد متخلق باخلاق الهي ميشود.
و در سفينه از شهيد ثاني (ره) حديثي نقل ميکند
(اذا جثت الامم بين يدي اللّه يوم القيمة نودوا ليقم من کان اجره علي اللّه تعالي فلا يقوم الّا من عفي في الدنيا عن مظلمته).
و از ديلمي از نبي اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم فرمود
(انّه ينادي مناد يوم القيمة من کان له علي اجر فليقم فلا يقوم الّا العافون الم تسمعوا قوله تعالي فَمَن عَفا وَ أَصلَح‌َ فَأَجرُه‌ُ عَلَي اللّه‌ِ
)
شوري آيه 40، الي غير ذلک من الاخبار.
4- وَ اللّه‌ُ يُحِب‌ُّ المُحسِنِين‌َ و مقام احسان بالاتر از مقام عفو است زيرا عفو مجرد گذشت است و احسان تلافي بضدّ است چنانچه از پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم مرويست
(حاکيا عن ربه يامره بهذه الخصال: صل من قطعک و اعف عمن ظلمک و اعط من حرمک و احسن الي من اساء اليک).
و از امير المؤمنين عليه السّلام فرمود
(عاتب اخاک بالاحسان اليه و اردد شرّه بالانعام عليه).
و جامع اينکه خصال حضرت زين العابدين عليه السّلام است، در مجمع است
(روي ان جارية لعلي بن الحسين عليه السّلام جعلت تسکب عليه الماء لتهيأ للصلوة فسقط الإبريق من يدها فشجّه فرفع رأسه اليها فقالت له الجارية ان اللّه تعالي يقول وَ الکاظِمِين‌َ الغَيظَ فقال عليه السّلام لها قد کظمت غيظي، قالت وَ العافِين‌َ عَن‌ِ النّاس‌ِ قال عليه السّلام قد عفي اللّه عنک، قالت وَ اللّه‌ُ يُحِب‌ُّ المُحسِنِين‌َ قال اذهبي فانت حرة لوجه اللّه).
360