اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
بَل نَقذِف‌ُ بِالحَق‌ِّ عَلَي الباطِل‌ِ فَيَدمَغُه‌ُ فَإِذا هُوَ زاهِق‌ٌ وَ لَکُم‌ُ الوَيل‌ُ مِمّا تَصِفُون‌َ «18»
بلکه مي‌اندازيم و مي‌کوبيم و مي‌شکافيم بتوسط حق بر باطل پس شکسته ميشود باطل پس در اينکه شکستگي از بين مي‌رود و فاني و هلاک ميشود و از براي شما اهل باطل هلاکت و عذاب است از آنچه وصف ميکنيد از اباطيل.
(بَل نَقذِف‌ُ): قذف انداختن است چنانچه ميفرمايد: «وَ قَذَف‌َ فِي قُلُوبِهِم‌ُ
جلد 13 - صفحه 152
الرُّعب‌َ فَرِيقاً تَقتُلُون‌َ وَ تَأسِرُون‌َ فَرِيقاً» احزاب آيه 26 و نيز ميفرمايد: «وَ قَذَف‌َ فِي قُلُوبِهِم‌ُ الرُّعب‌َ يُخرِبُون‌َ بُيُوتَهُم بِأَيدِيهِم وَ أَيدِي المُؤمِنِين‌َ فَاعتَبِرُوا يا أُولِي الأَبصارِ» حشر آيه 2.
(بِالحَق‌ِّ عَلَي الباطِل‌ِ): حق مثل شمشير است که بر فرق باطل مي‌خورد و مي‌شکافد و از بين مي‌برد، حق ايمان است باطل کفر و ضلالت است، حق از روي دليل و برهان قطعي است باطل از روي هوي و هوس و عناد و عصبيّت و تقليد آباء و امثال اينهاست، حق ثابت و بر قرار است باطل زاهق و عاطل است «وَ قُل جاءَ الحَق‌ُّ وَ زَهَق‌َ الباطِل‌ُ إِن‌َّ الباطِل‌َ کان‌َ زَهُوقاً» اسراء آيه 83. باطل چهار صباحي يک جولاني دارد و از بين مي‌رود «للحق دولة و للباطل جولة».
(فَيَدمَغُه‌ُ) دماغ مغز سر است که ابتداء محل توجّه است و گفتند: سه مرحله دارد.
اوّل- تخيّل است. دوّم- تفکّر است. سوّم تذکّر است.
از جالينوس حکيم است، پس از آن داخل قلب ميشود يا تصديق مي‌کند يا ردّ مي‌کند. و معناي يدمغه ضربت حق است که بر باطل مي‌خورد و تا مغز سر باطل را مي‌شکافد، و ضربت اگر به مغز رسيد ديگر قابل علاج نيست چنانچه ضربت پسر مرادي بر فرق امير المؤمنين عليه السلام به مغز رسيد و طبيب گفت: ديگر قابل علاج نيست.
(فَإِذا هُوَ زاهِق‌ٌ) باطل از بين مي‌رود و هلاک ميشود و نابود.
و اخبار بسياري داريم که تفسير شده به دولت حقّه پس از ظهور حضرت بقيّة اللّه عجّل اللّه فرجه، و مکرر گفته‌ايم که: أخبار وارده در تفسير آيات نوعا بيان مصداق اتم‌ّ مي‌کند تنافي با اطلاق و عموم آيه ندارد.
(وَ لَکُم‌ُ الوَيل‌ُ مِمّا تَصِفُون‌َ): مکرّر تفسير ويل شده اسمي و وصفي، و مراد مما تصفون نسبت‌هايي که به خدا ميدهند از شرک و اتخاذ ولد و صاحبة و تجسّم و نحو اينها، و نسبت‌هايي که به انبياء ميدهند از کذب و جنون و أمثال
جلد 13 - صفحه 153
اينها. و نسبت‌هايي که به دين ميدهند از بدعت‌ها و نسبت‌هايي که به ائمه هدي و عادت دين و علماء شريعت و به مؤمنين ميدهند تمام مشمول ويل هستند.