تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ الَّذِينَ هادُوا وَ النَّصارى وَ الصَّابِئِينَ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ وَ عَمِلَ صالِحاً فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَ لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ (62)
بعد از آن بيان وعد را فرمايد نسبت به کسانى که ايمان آوردند به خدا و روز قيامت و بجا آوردند کارهاى شايسته را:
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا: به درستى که آنانکه ايمان آوردند از روى نفاق، يعنى به زبان اقرار کردند بدون اعتقاد قلبى، وَ الَّذِينَ هادُوا: و آنانکه به ملت يهود درآمدند. وَ النَّصارى: و آنانکه نصرانى هستند. وَ الصَّابِئِينَ:
على بن ابراهيم قمى فرمايد: صابئين قومى هستند که نه يهود و نه نصارى و نه مجوس و نه مسلمان باشند، بلکه جماعت ستاره پرستانند؛ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ: کسانى که از اين چهار طايفه ايمان آورند از روى حقيقت و اعتقاد قلبى به خداى يگانه و روز باز پسين که قيامت باشد. اين دو وصف شامل است اعتقاد قلبى به آنکه خالق موجودات يکّه و يکتاست و شريک و نظير و مثل و مانند ندارد، ذاتى که مستجمع صفات کماليه و منزّه از کليه نقايص و قابل ستايش و پرستش باشد؛ حاضر و ناظر بندگان، به مقتضاى عدل و حکمت. انبياء عظام را مبعوث ساخته، و براى هدايت و ارشاد کتابهاى آسمانى نازل فرمود.
امّا ايمان به معاد عبارت است از اعتقاد داشتن به آنکه خداى تعالى تمامى بندگان را روز قيامت جمع فرمايد، براى محاسبه اعمال آنان و ترتّب جزا و پاداش از ثواب و عقاب و بهشت و جهنم و متعلقات آن.
وَ عَمِلَ صالِحاً: و بجا آورند کارهاى شايسته و پسنديده خدا و رسول را، از طاعات و عبادات و خيرات و مبرّات. اين وصف اشاره است به فروع
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 163
دين، از نماز و روزه و حج و جهاد و ساير احکام. و نيز اشاره است به آنکه ايمان بدون عمل صالح نتيجه ندارد، بلکه اعمال صالحه جزء مقوّم و مثبت ايمان خواهد بود. فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ: پس براى ايشان است مزد و اجر ايمان و عمل صالح ايشان نزد پروردگار ايشان، که بر آن ثواب وعده داده شده‌اند. وَ لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ: و نيست ترسى بر ايشان هنگامى که کفار ترسان و هراسان باشند. وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ: و نباشند که اندوهگين شوند به فوت و نقصان ثواب آنها، در وقتى که اندوهناک باشند مقصّران به تضييع عمر و تقويت ثواب.
طبرسى در مجمع فرمايد: نزد بعضى مراد اين جماعت کسانيند که به حضرت عيسى عليه السلام ايمان آوردند و انتظار حضرت خاتم صلّى اللّه عليه و آله و سلم را کشيدند. چون آن حضرت مبعوث شد، ايمان آوردند. و نزد بعضى مراد سلمان عليه السلام است که تقريب دويست سال قبل از حضرت خاتم صلّى اللّه عليه و آله و سلم ايمان آورده و با صدمات و مشقات بيشمار که بر او وارد شد ثابت و راسخ ماند تا درک نمود حضرت خاتم صلّى اللّه عليه و آله و سلم را.