تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يَعْلَمُ ما بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَ ما خَلْفَهُمْ وَ لا يَشْفَعُونَ إِلاَّ لِمَنِ ارْتَضى وَ هُمْ مِنْ خَشْيَتِهِ مُشْفِقُونَ «28»
يَعْلَمُ ما بَيْنَ أَيْدِيهِمْ: خداى تعالى مى‌داند آنچه مقدم و پيش داشتند از اعمال و افعال. وَ ما خَلْفَهُمْ: و آنچه مؤخر و عقب دارند، يعنى آنچه بجا آوردند و آنچه بجا مى‌آورند تمام را مى‌داند. وَ لا يَشْفَعُونَ: و شفاعت ننمايند شفاعت کنندگان. إِلَّا لِمَنِ ارْتَضى: مگر در حق آن کس که خداى خواهد و رضا دهد.
يا خدا از او راضى باشد يا دينش مرضى خدا باشد؛ چنانچه در عيون الاخبار ابن بابويه از حضرت رضا عليه السلام روايت نموده «الّا لمن ارتضى اللّه دينه». «2» تفسير برهان، ابن عمير روايت نموده که: شنيدم حضرت موسى بن جعفر عليه السلام مى‌فرمود: مخلد نفرمايد خدا در جهنم مگر اهل کفر و انکار و اهل گمراهى و شرک را، و هر که اجتناب کند کبائر را از مؤمنين، سؤال نشود از صغاير. فرمود خداى تعالى: اگر اجتناب کنيد گناهان کبيره‌اى که نهى شده از
«1» مدينة المعاجز، محدّث بحرانى، باب اول، معجزه 548، ص 199 به نقل از راوندى؛ همچنين موارد زير با اختلاف مختصر: معجزه 255، ص 98 به نقل از حافظ برسى، معجزه 396، ص 141 به نقل از مؤلف «ثاقب المناقب»، معجزه 535، ص 194 به نقل از خضيبى در «هداية».
«2» تفسير برهان، ج 3، ص 57.
جلد 8 - صفحه 382
آن، ستر مى‌کنيم سيئات شما را و داخل فرمائيم شما را به مکان بزرگوارى.
راوى گويد: عرض کردم اى پسر رسول خدا، پس شفاعت براى کدام از مؤمنين ثابت است؟
فرمود: حديث فرمود پدرم از پدران گرامم از حضرت على عليهم السلام فرمود: شنيدم رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله فرمود: شفاعت من براى اهل کبائر از امت من است، اما نيکوکاران امت چيزى بر آنها نيست.
ابن عمير گويد: عرض کردم چگونه شفاعت براى اهل کبائر است و حال آنکه خداى تعالى فرمايد «وَ لا يَشْفَعُونَ إِلَّا لِمَنِ ارْتَضى» و مرتکب کبائر مرضى نيست؟
پس فرمود: اى ابا احمد، نيست مؤمنى مرتکب شود گناهى را مگر آنکه بد آيد او را آن، و پشيمان گردد بر آن، و بتحقيق فرمود پيغمبر: کافى است توبه را پشيمانى، و فرمود: هر که خوشحال کند او را نيکى، و بد آيد او را بدى، پس او مؤمن باشد. و هر که پشيمان نشود بر گناهى که نموده، پس نيست مؤمن، و ثابت نيست براى او شفاعت، و ظالم باشد و خداوند فرموده «ما لِلظَّالِمِينَ مِنْ حَمِيمٍ وَ لا شَفِيعٍ يُطاعُ». «1» عرض شد: چگونه مؤمن نباشد کسى که پشيمان نشود بر گناهى که نموده؟
حضرت فرمود: اى ابا احمد، نيست هيچکسى که مرتکب شود گناه بزرگ را و حال آنکه مى‌داند عقاب شود بر آن مگر آنکه پشيمان شود، و هر زمانى که پشيمان شد تائب باشد، مستحق شفاعت، و هر زمانى که توبه نکند، مصر شود، و مصر به کبائر آمرزيده نشود، زيرا غير مؤمن است به عذاب و عقوبت آنچه مرتکب شده. و اگر ايمان داشته به عقوبت، هر آينه توبه مى‌نمود و پيغمبر فرمود:
کبيره نماند با استغفار؛ و صغيره نيست با اصرار.
و اما فرمايش الهى «وَ لا يَشْفَعُونَ إِلَّا لِمَنِ ارْتَضى» پس بدرستى که ايشان شفاعت نکنند مگر کسى را که دينش مرضى خدا باشد. و دين اقرار به جزاء
«1» سوره غافر، آيه 18.
جلد 8 - صفحه 383
حسنات و سيئات است، پس هر که را خدا راضى باشد به دينش، پشيمان شود بر آنچه مرتکب شده به جهت معرفتش به عقاب آن در روز قيامت. وَ هُمْ مِنْ خَشْيَتِهِ مُشْفِقُونَ: و ايشان از ترس عذاب خدا ترسناک هستند. «1»