تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ جَعَلْنا فِي الْأَرْضِ رَواسِيَ أَنْ تَمِيدَ بِهِمْ وَ جَعَلْنا فِيها فِجاجاً سُبُلاً لَعَلَّهُمْ يَهْتَدُونَ (31) وَ جَعَلْنَا السَّماءَ سَقْفاً مَحْفُوظاً وَ هُمْ عَنْ آياتِها مُعْرِضُونَ (32) وَ هُوَ الَّذِي خَلَقَ اللَّيْلَ وَ النَّهارَ وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ کُلٌّ فِي فَلَکٍ يَسْبَحُونَ (33) وَ ما جَعَلْنا لِبَشَرٍ مِنْ قَبْلِکَ الْخُلْدَ أَ فَإِنْ مِتَّ فَهُمُ الْخالِدُونَ (34) کُلُّ نَفْسٍ ذائِقَةُ الْمَوْتِ وَ نَبْلُوکُمْ بِالشَّرِّ وَ الْخَيْرِ فِتْنَةً وَ إِلَيْنا تُرْجَعُونَ (35)
ترجمه
- و قرار داديم در زمين کوههاى استوارى که مبادا مايل کند آنها را بجانبى و قرار داديم در آن معبرهاى گشاده‌ئى که راهها است باشد که آنها هدايت يابند
و قرار داديم آسمانرا سقفى محفوظ و آنها از دلالتهاى آن رو گردانانند
و اوست آنکه آفريد شب و روز و آفتاب و ماه را که هر يک در فلکى بسرعت ميروند
و قرار نداديم براى انسانى پيش از تو جاويد ماندن را آيا پس اگر بميرى تو آنها جاودانيانند
هر نفسى چشنده مرگ است و مبتلا کنيم شما را ببدى و خوبى براى آزمايش و بسوى ما باز گردانده شويد.
تفسير
- خداوند منّان قرار داد در زمين کوههاى سنگين ثابت مستقرّى
جلد 3 صفحه 551
را براى آنکه نگهدارد زمين را از اضطراب و تمايل باطراف تا انسان و حيوان در آن با اطمينان سکونت نمايند و به تبع آن متحرّک باطراف نشوند چون راسى چيزى را گويند که بسنگينى خود ثابت باشد و نيز قرار داد در ميان کوهها راههاى گشاده وسيعى براى آنکه راههاى هدايت آنها بمقاصدشان باشند چون فج راه گشاده ميان دو کوه است و سبلا بنظر حقير حال مبيّن است با تعلّق لعلّ بآن چون مناسبت سبيل با اهتداء بيشتر از فج است که معناى اصلى آن گشادگى است و ممکن است سبلا بدل باشد از فجاجا و مشعر باشد بر آنکه توسعه بملاحظه راه پيمايان است و نيز قرار داد آسمان را سقف محفوظى از تزلزل و سقوط و زوال و انحلال تا روز قيامت و از مداخله شياطين در آن براى کشف مقدّرات ولى مردم فرومايه از آيات قدرت و حکمت و عظمت حقّ که در آن وجود دارد غافلند و نميخواهند هم از غفلت بيرون آيند چون از تفکّر در آنها رو گردانند و از آن جمله شب و روز و آفتاب و ماه است که خداوند بدست قدرت خود آنها را خلق فرموده و از براى هر يک از آفتاب و ماه و ساير ستاره‌هاى سيّار که در شب آشکار ميگردند مدارى است که در آن مدار مانند شناگر با اراده بسرعت حرکت ميکنند لذا از آنها بجمع ذوى العقول تعبير فرموده چنانچه در سوره يوسف عليه السّلام هم و الشمس و القمر رأيتهم لى ساجدين فرموده و محتمل است آفتاب و ماه در عالم زياد باشد چنانچه اخيرا گفته ميشود و بنابر اين احتياج بضمّ کواکب سيّاره بآن دو براى تصحيح ضمير جمع نيست و گفته‌اند معاندين حضرت ختمى مرتبت ميگفتند که انتظار داريم گرد باد حوادث بر آيد و محمّد و ياران او را متفرّق سازد و او را در ورطه هلاک اندازد لذا خداوند براى تسليت خاطر آنحضرت فرموده ما براى هيچيک از افراد بشر پيش از تو زندگانى جاويد را مقدّر نفرموديم اگر روزى مرگ گريبان تو را بگيرد آيا گريبان آنها را نميگيرد و در دنيا جاويد خواهند ماند هر نفسى طعم مرگ را خواهد چشيد و ما مبتلا کنيم بندگان خود را ببدى و خوبى و مرض و صحّت و محنت و نعمت و فقر و غنا و خوشى و ناخوشى در دنيا براى آنکه در معرض امتحان قرار گيرند و آزمايش شوند و صابر و شاکر از فاجر و کافر ممتاز گردند و بالاخره باز گشت همه بسوى ما است و هر کس را بپاداش عملش
جلد 3 صفحه 552
خواهيم رسانيد ولى قمّى ره فرموده چون خبر داد خداوند عزّ و جلّ به پيغمبر خود مصائب وارده بر اهل بيت او را بعد از او و ادّعاء خلافت کسانى را که مدّعى خلافت شدند آنحضرت غمناک شد پس خداوند براى تسليت او اين آيه را نازل فرمود و در مجمع از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که امير المؤمنين عليه السّلام مريض شد و برادرانش بعيادتش آمدند و عرضه داشتند حال شما چه طور است فرمود بد است عرض کردند يا امير المؤمنين اين گفتار از مثل شما سزاوار نيست فرمود خدا فرموده ما شما را ببدى و خوبى مبتلا ميکنيم براى آزمايش، بدى مرض و فقر است خوبى صحّت و بى‌نيازى است و در روايت ديگرى که آنحضرت از پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نقل نموده اينمعنى تأکيد شده و آنکه خدا امر ببدى و زشتى نميکند ولى خير و شرّ بدون مشيّت خدا بکسى نميرسد و مراد از آن دو صحّت و مرض است ..