اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
لَو يَعلَم‌ُ الَّذِين‌َ کَفَرُوا حِين‌َ لا يَکُفُّون‌َ عَن وُجُوهِهِم‌ُ النّارَ وَ لا عَن ظُهُورِهِم وَ لا هُم يُنصَرُون‌َ (39)
اگر مي‌دانستند کساني که کافر شدند زماني که نمي‌توانند جلوگيري کنند از روهاي خود آتش را و نه از پشت‌ها و گرده‌هاي خود، و احدي را هم ندارند که آنها را ياري کند.
(لَو يَعلَم‌ُ) لو امتناعيّه است اشاره به اينکه اينکه کفار و مشرکين محال است علم پيدا کنند و ديگر قابل هدايت نيستند مثل قوم نوح که خطاب شد: «وَ أُوحِي‌َ إِلي نُوح‌ٍ أَنَّه‌ُ لَن يُؤمِن‌َ مِن قَومِک‌َ إِلّا مَن قَد آمَن‌َ فَلا تَبتَئِس بِما کانُوا يَفعَلُون‌َ» هود آيه 38.
(الَّذِين‌َ کَفَرُوا): تمام طبقات کفار را شامل مي‌شود از طبيعي و مشرک و يهود و نصاري و کساني که در حکم کفّار هستند، يا داخل در کفر مثل ناصبي و مرتد و مبدع و معاند و مخالف و أمثال اينها.
(حِين‌َ لا يَکُفُّون‌َ): کف‌ّ جلوگيري است از واردات چنانچه کف‌ّ نفس جلوگيري از مشتهيات نفساني است يعني زماني که نمي‌توانند جلوگيري کنند.
(عَن وُجُوهِهِم‌ُ النّارَ): که آتش از مقابل صورت آنها حمله مي‌کند.
(وَ لا عَن ظُهُورِهِم): از عقب سر آنها اشاره به اينکه که اگر آتش فقط از جلو رو مي‌آمد مي‌توانستند فرار کنند و رو را از او برگردانند و همچنين اگر از عقب سر بود يعني اگر از يک طرف آتش بود به اطراف ديگر فرار ميکردند و جلوگيري مي‌نمودند لکن چون از جميع اطراف احاطه کرده راه فرار و جلوگيري ندارند چنانچه مي‌فرمايد:
«إِنّا أَعتَدنا لِلظّالِمِين‌َ ناراً أَحاطَ بِهِم سُرادِقُها» کهف آيه 28.
(وَ لا هُم يُنصَرُون‌َ): نه بتها و آلهه آنها به فرياد آنها مي‌رسند، و نه موسي عليه السلام به فرياد يهود مي‌رسد، و نه عيسي عليه السلام به فرياد نصاري و نه ملائکه به فرياد عبده
جلد 13 - صفحه 178
آنها، و نه شمس و قمر و کواکب و نه گاو و گوساله و نه شيطان که مي‌گويد:
«إِنِّي بَرِي‌ءٌ مِنکُم إِنِّي أَري ما لا تَرَون‌َ إِنِّي أَخاف‌ُ اللّه‌َ وَ اللّه‌ُ شَدِيدُ العِقاب‌ِ» انفال آيه 50.
و بالجمله ناصري ندارند.