اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
بَل تَأتِيهِم بَغتَةً فَتَبهَتُهُم فَلا يَستَطِيعُون‌َ رَدَّها وَ لا هُم يُنظَرُون‌َ (40)
بلکه مي‌آيد آنها را آن وعده و عذاب و آيات الهيّه بنا هنگام پس مبهوت و متحيّر مي‌کند آنها را، پس ديگر استطاعت و قدرت ندارند که دفع آنها را از خود کنند و مهلت هم بآنها داده نمي‌شود.
(بَل تَأتِيهِم بَغتَةً): اگر مراد از وعده که گفتند: «مَتي هذَا الوَعدُ» قيامت و ساعت باشد بغته که تعبير به آن مي‌کنيم که گفتند أن، ظرف زمان است آنها را مي‌آيد که فرمود: «وَ ما أَمرُ السّاعَةِ إِلّا کَلَمح‌ِ البَصَرِ أَو هُوَ أَقرَب‌ُ» نحل آيه 79. «وَ ما أَمرُنا إِلّا واحِدَةٌ کَلَمح‌ٍ بِالبَصَرِ» القمر آيه 50. و اگر مراد اجل مرگ باشد آن هم مي‌فرمايد:
«وَ لِکُل‌ِّ أُمَّةٍ أَجَل‌ٌ فَإِذا جاءَ أَجَلُهُم لا يَستَأخِرُون‌َ ساعَةً وَ لا يَستَقدِمُون‌َ» اعراف آيه 32 و يونس آيه 49 و نحل آيه 63. و مراد از ساعت ساعت اصطلاحي نيست بلکه مراد قطعه‌اي از زمان است، و چون نکره در سياق نفي افاده عموم مي‌کند نفي جميع قطعات زمان را مي‌کند حتي يک ثانيه و مفادا با آن يکي مي‌شود.
و اگر مراد عذابهاي دنيوي مهلکه باشد که بر أمم سابقه نازل شد آن هم آني و بدون تأخير بغتة نازل مي‌شود مثل قوم نوح و عاد و ثمود و قوم لوط و شعيب و فرعونيان.
(فَتَبهَتُهُم): بهت حيران شدن و گيج شدن است.
(فَلا يَستَطِيعُون‌َ رَدَّها): اما در قيامت هر چه بگويند:
جلد 13 - صفحه 179
«رَب‌ِّ ارجِعُون‌ِ لَعَلِّي أَعمَل‌ُ صالِحاً فِيما تَرَکت‌ُ کَلّا إِنَّها کَلِمَةٌ هُوَ قائِلُها» مؤمنون آيه 101. و همچنين حين الموت که آيه شريفه اشاره به آن دارد و هر چه بگويد: «لَو لا أَخَّرتَنِي إِلي أَجَل‌ٍ قَرِيب‌ٍ» مي‌فرمايد: «وَ لَن يُؤَخِّرَ اللّه‌ُ نَفساً إِذا جاءَ أَجَلُها» منافقون آيه 10. و اگر عذابهاي دنيوي باشد هر چه بگويد: إِنِّي آمَنت‌ُ ...
الايه» جواب مي‌شنود: «آلآن‌َ وَ قَد عَصَيت‌َ قَبل‌ُ» يونس آيه 90.
(وَ لا هُم يُنظَرُون‌َ): مهلت داده نمي‌شوند نفسها شماره‌اش تمام شد روزي به آخر رسيد، مدت منقضي شد: