تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
أُولئِکَ جَزاؤُهُمْ مَغْفِرَةٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خالِدِينَ فِيها وَ نِعْمَ أَجْرُ الْعامِلِينَ (136)
بعد از آن جزا و پاداش توبه کنندگان حقيقى را بيان فرمايد:
أُولئِکَ جَزاؤُهُمْ: آن گروه متقيان که منقسمند به اين دو قسم، جزاى آنها، مَغْفِرَةٌ مِنْ رَبِّهِمْ: آمرزش است از جانب پروردگار ايشان، وَ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ: و بوستانهائى که جارى است از جلو غرفه‌هاى آنها، يا از زير درختان آنها نهرهاى واسعه، خالِدِينَ فِيها: در حالتى که جاويد باشند در آنها بهشت‌ها با وفور نعمت، که آنا فآنا متلذذ و متجدد شود.
در بحار الانوار- از کتاب اختصاص از حضرت صادق عليه السّلام مروى است: چون مؤمن داخل بهشت شود، ملائکه استقبال نمايند او را به ناقه‌هايى از نور و اسبانى از نور و جامه‌هايى از نور و زيورهايى از نور، و مى‌گويند به مؤمن:
يا ولى اللّه، سوار شو بر آنچه خواهى، و بپوش آنچه خواهى، و خواهش کن آنچه را که خواهى «2».
وَ نِعْمَ أَجْرُ الْعامِلِينَ: و نيکوست به تمام جهات، اجر عمل کنندگان به
«1» نهج البلاغه، حکمت 417
«2» الاختصاص، مفيد، باب صفة الجنّه، صفحه 350- بحار الانوار، جلد 8، صفحه 212، ذيل حديث 205
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 253
عبادات و طاعات از متقيان و توبه کنندگان و فرق بين اين دو طبقه همين قدر کافى است که ختم آيه اولى فرمود به اشاره به آنکه ايشان محسن و مستوجب و مستحق محبت خداى تعالى باشند به سبب حفظ حدود الهى، و متخلق به اخلاق حسنه باشند. و ختم آيه ثانيه فرمود به فرمايش: نِعْمَ أَجْرُ الْعامِلِينَ. و ميان متقى محسن و مؤمن تائب فرق بسيار است.
تنبيه: در آيه شريفه اشاره است به آنکه مغفرت و بهشت براى کسى است که عمل نمايد براى آن. در اسرائيليات خداى تعالى وحى فرمود به موسى عليه السّلام: يا موسى ما اقلّ حياء من يطمع جنّتى بغير عمل! يا موسى کيف اجود برحمتى على من يبخل بطاعتى. يعنى: اى موسى، چقدر کم است حياء کسى که طمع بهشت من دارد بدون عمل. اى موسى، چگونه بخشش نمايم به رحمت خود بر کسى که بخل نموده به طاعت من؟
نعم ما قيل:
ترجو النّجاة و لم تسلک مسالکها
انّ السّفينة لا تجرى على اليبس
يعنى: اميد نجات و رستگارى دارى و حال آنکه نروى طريق آن را، به درستى که کشتى جارى نشود در خشگى.
شهر بن حوشب گويد: طلب بهشت بدون عمل، ذنبى است از ذنوب؛ و انتظار شفاعت بدون سبب، نوعى است از غرور.