تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِکُمْ سُنَنٌ فَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُروا کَيْفَ کانَ عاقِبَةُ الْمُکَذِّبِينَ (137)
قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِکُمْ سُنَنٌ: به تحقيق گذشته است پيش از شما سنتها.
بيان: مفسران را در آن وجوهى است: 1- بدرستى که گذشته است پيش از شما واقعه‌ها از غم و شادى و راحت و محنت و دولت و نکبت و غنيمت و قتل
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 254
و نعمت و نقمت، که حق تعالى جارى ساخته آن را در ميان امم سابقه بر وفق مصلحت. اشاره باشد به منهزمان روز احد که شدت و سختى و بلائى که به آنها رسيد، به سبب مخالفت امر حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم، چنانچه امم سابقه را به جهت مخالفت پيغمبران، اعظم از اين شدائد و بلاها به آنها رسيد. 2- مراد سنن، شرايع باشد، يعنى بتحقيق گذشتند اهل شريعتها که هر امتى مأمور بودند. به متابعت سنت و شريعت آن پيغمبر، و لکن اکثر آنها مخالفت نمودند و به عقوبت گرفتار شدند. 3- مراد از سنن، امثال باشد، يعنى امثال شما امت، قبل از شما گذشته‌اند. 4- مراد سنن، طريقه باشد، يعنى بتحقيق هر امتى را طريقه ديانتى بوده، چون متابعت نمودند، به سعادت نائل شدند، و چون مخالفت کردند، به عقوبت گرفتار گرديدند.
فَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ: پس سير کنيد و برويد در زمين، يا سير کنيد به نظر عقلى در تاريخ گذشتگان، فَانْظُروا کَيْفَ کانَ عاقِبَةُ الْمُکَذِّبِينَ: پس بنگريد به نظر عبرت به آثار هلاکت آنها، که چگونه بوده است سر انجام کار تکذيب کنندگان انبياء و منکران معاد، و پاداش اعمال و خاتمه کار آنها را تأمل کنيد تا متعظ شويد و پند يابيد و از مخالفت اوامر سبحانى بپرهيزيد.
تبصره: تأمل در احوال گذشتگان و سير در منازل آنان، هر آينه سرمشقى است تأديبى، و عبرتى است تنبيهى براى ما امت پيغمبر آخر الزمان.
حضرت امير المؤمنين عليه السّلام در خطبه‌اى فرمايد: و اعلموا عباد اللّه انّکم و ما انتم فيه من هذه الدّنيا على سبيل من قد مضى قبلکم ممّن کان اطول منکم اعمارا و اعمر ديارا و ابعد آثارا اصبحت اصواتهم. حامدة و رياحهم راکدة و اجسادهم بالية و ديارهم خالية و آثارهم عافية «1» (الخ). يعنى: و بدانيد بندگان خدا، بدرستى که آنچه شما در آن هستيد از حالات اين دنيا، بر طريقه کسانى است که قبل از شما بودند. از آنها که عمرشان درازتر از شما، زياده آبادتر شهرهاى ايشان، و
«1» نهج البلاغه، خطبه 226 (صبحى الصالح)
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 255
آثار آنها دورتر از احاطه گرديد. عاقبت صداهاى آنها خاموش شده، و باد غرور آنها سکنه، و بدنهاى آنها پوشيده، و خانه‌هاى آنها خالى شده و آثار آنها محو گشته.