اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أَم لَهُم آلِهَةٌ تَمنَعُهُم مِن دُونِنا لا يَستَطِيعُون‌َ نَصرَ أَنفُسِهِم وَ لا هُم مِنّا يُصحَبُون‌َ (43)
آيا براي اينکه کفّار و مشرکين خداياني هستند غير از ما که بتوانند منع کنند و جلوگيري از عذاب الهي و بلاهاي وارده، اينکه آلهه آنها قدرت و استطاعت بر دفع بلا و نصرت نفوس خود ندارند چه رسد به نصرت عبده خود، و نيستند اينکه آلهه پناه دهنده مشرکين و همراهي با آنها از آنچه ما اراده در حق آنها کنيم.
(أَم لَهُم آلِهَةٌ): استفهام انکاري است يعني ندارند مشرکين آلهه که بتوانند.
(تَمنَعُهُم): جلوگيري از بلاهاي مشرکين کنند، و مانع شوند از نزول
جلد 13 - صفحه 182
عذاب و بليّات.
(مِن دُونِنا): متعلق به أم لهم آلهة است يعني آلهه غير از ما ندارند که منع کنند کانه ميفرمايد: ام لهم آلهه من دوننا تمنعهم.
(لا يَستَطِيعُون‌َ نَصرَ أَنفُسِهِم): امّا أصنام آنها قدرت نداشتند به حفظ خود موقعي که حضرت ابراهيم عليه السلام تمام آنها را شکست که فرمود:
«تَاللّه‌ِ لَأَکِيدَن‌َّ أَصنامَکُم بَعدَ أَن تُوَلُّوا مُدبِرِين‌َ فَجَعَلَهُم جُذاذاً إِلّا کَبِيراً لَهُم لَعَلَّهُم إِلَيه‌ِ يَرجِعُون‌َ» در همين سوره شرحش مي‌آيد حتي آنها اراده کردند که آلهه خود را ياري کنند: «قالُوا حَرِّقُوه‌ُ وَ انصُرُوا آلِهَتَکُم» و همچنين رسول اکرم با امير المؤمنين بتهاي کعبه را شکستند.
اما مثل نمرود که به يک پشّه هلاک شد، و شدّاد بصاعقه و فرعون به غرق و گوساله سامري به احراق و و و.
(وَ لا هُم مِنّا يُصحَبُون‌َ): صاحب همراه را گويند که در خطرات انسان را حفظ کند چنانچه زوجه را صاحبه گويند: «مَا اتَّخَذَ صاحِبَةً وَ لا وَلَداً» جن‌ّ آيه 3.
صحابه کساني که درک خدمت حضرت رسالت را کردند، و گفتند: مجير صاحب الجار است، و صاحب بن عبّاد وزير فخر الدولة اسم او اسماعيل بود و تشيّع أهل اصفهان از برکات و بيانات او است. و بالجمله صاحب همراه است و همراهي مي‌کند و آلهه مشرکين هيچ گونه همراهي از آنها نمي‌کنند بلکه بسا خصم آنها مي‌شوند مثل عيسي خصم نصاري و موسي خصم يهود و نحو اينها.