اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
بَل مَتَّعنا هؤُلاءِ وَ آباءَهُم حَتّي طال‌َ عَلَيهِم‌ُ العُمُرُ أَ فَلا يَرَون‌َ أَنّا نَأتِي الأَرض‌َ نَنقُصُها مِن أَطرافِها أَ فَهُم‌ُ الغالِبُون‌َ (44)
و نظير اينکه آيه در سوره مبارکه رعد آيه 41 که فرمود: «أَ وَ لَم يَرَوا أَنّا
جلد 13 - صفحه 183
نَأتِي الأَرض‌َ نَنقُصُها مِن أَطرافِها ... الآية) گذشت تفسير و شرحش و أخبار وارده در ذيل آن شروع به ترجمه و تفسير.
بلکه ما اينکه کفّار را متمتّع و بهره‌مند کرديم به نعم دنيويّه آنها را و آباء آنها را تا اينکه طول کشيد بر آنها عمر، عمر طولاني پيدا کردند، آيا پس از اينکه نمي‌بينند که ما محقّقا قدرت و اراده ما متوجّه زمين مي‌شود و کم مي‌کنيم از اطراف زمين، آيا پس از اينکه آنها بر ما غالب مي‌شوند!
(بَل مَتَّعنا هؤُلاءِ): از زمان آدم أبو البشر تا امروز مشاهده کنيد چه اندازه از کفّار و مشرکين بودند و أرباب ضلال که أهل حق‌ّ در ميانه آنها بسيار کم بودند.
(وَ آباءَهُم): نسلا بعد نسل و جيلا بعد جيل با چه ثروتها و دولتها و چه عمارتها و رياست‌ها که در حق‌ّ عاد و غير آنها مي‌فرمايد: «أَ لَم تَرَ کَيف‌َ فَعَل‌َ رَبُّک‌َ بِعادٍ إِرَم‌َ ذات‌ِ العِمادِ الَّتِي لَم يُخلَق مِثلُها فِي البِلادِ وَ ثَمُودَ الَّذِين‌َ جابُوا الصَّخرَ بِالوادِ وَ فِرعَون‌َ ذِي الأَوتادِ الَّذِين‌َ طَغَوا فِي البِلادِ فَأَکثَرُوا فِيهَا الفَسادَ» فجر آيه 5 الي 11.
(حَتّي طال‌َ عَلَيهِم‌ُ العُمُرُ): با عمرهاي طولاني که بسا بالغ بر هزار سال مي‌شد.
(أَ فَلا يَرَون‌َ): رؤيت بسا به چشم سر است و بسا به چشم دل، و در اينجا بهر دو هم به چشم سر زمان خود را مشاهده مي‌کردند و به چشم دل پيشينيان خود را.
(أَنّا نَأتِي الأَرض‌َ نَنقُصُها مِن أَطرافِها): در اخبار تفسير شده به ذهاب علماء و انبياء از بين آنها، مفسّرين به تخريب بلاد و موت أهل آن. و به تسلّط انبياء و مؤمنين و مقهوريّت کفّار و مشرکين. و مکرّر گفته‌ايم أخبار وارده در تفسير آيات غالبا بيان مصاديق مي‌فرمايد، منافات با عموم آيات ندارد.
نقص زمين در هر زماني به نحوي بوده بسا به نزول عذاب که در همان سوره فجر مي‌فرمايد: «فَصَب‌َّ عَلَيهِم رَبُّک‌َ سَوطَ عَذاب‌ٍ إِن‌َّ رَبَّک‌َ لَبِالمِرصادِ»
جلد 13 - صفحه 184
آيه 12 و 13. و بسا به سلب توفيق و ذهاب علماء و انبياء از ميان آنها، و بسا به غلبه مسلمين بر آنها.
(أَ فَهُم‌ُ الغالِبُون‌َ): در مقابل قدرت پروردگار کيست بتواند عرض اندام کند!