تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ الَّذِينَ هادُوا وَ النَّصارى وَ الصَّابِئِينَ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ وَ عَمِلَ صالِحاً فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَ لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ (62)
ترجمه
همانا آنانکه ايمان آوردند و آنانکه يهودى شدند و ترسايان و ستاره پرستان کسانيکه ايمان بياورند بخدا و روز بازپسين و عمل شايسته نمايند پس از براى ايشان است مزدشان نزد پروردگارشان و نيست بيمى بر ايشان و نه آنها اندوهناک ميشوند..
تفسير
آنانکه ايمان آوردند بخدا و هر چه واجب است بر ايشان ايمان بآن و فرقه يهود و جماعت نصارى که آنانند که گمان کردند ناصران دين خدا هستند يا آنکه نسبت دارند بقريه ناصره که از بلاد شام است و حضرت مريم و عيسى (ع) در مراجعت از مصر آنجا وارد شدند چنانچه در عيون از حضرت رضا (ع) نقل نموده است و صائبان که آنانند که مائل شدند بدين اسلام يا خارج شدند از دين خودشان و داخل شدند در دين اسلام بدروغ يا آنانند که از اهل کتاب نيستند بلکه ستاره پرستند چنانچه قمى فرموده از اين فرق مختلفه کسانيکه اعتقاد آنها بمبدء و معاد کامل باشد و اعمال صالحه بجاى آورند بشرط آنکه اگر کافرند دست از کفر بردارند خداوند اجر بآنها عنايت ميفرمايد و ترسان نيستند روز قيامت چنانچه فساق ترسانند و محزون نيستند وقتى که مخالفان محزونند شنيدم يکى از صوفيه باين آيه شريفه تمسک کرده است بر آنکه همينقدر که شخص معتقد بخدا و روز جزا باشد و کار خيرى بنمايد اهل نجات است با آنکه ايمان بخدا مستلزم ايمان بتمام معارف حقه است زيرا اگر کسى معتقد شد بخداونديکه داراى صفات ثبوتيه و سلبيه است لابد بايد معتقد شود که مردم را بحال خود وانميگذارد و مردم را بصلاح خودشان از باب لطف دعوت ميفرمايد پس لابد بايد پيغمبر بفرستد و کسيکه لايق اين امر باشد اگر مدعى شد و معجزه آورد بايد قبول کند و پس از قبول بايد بآنچه او ميفرمايد ملتزم شود و خداوند نفرموده است و عمل عملا صالحا تا دلالت داشته باشد بر آنکه اگر کار خيرى نمايد کافى است براى نجات او بلکه فرموده است کار او شايسته باشد که دلالت دارد بر آنکه هر چه ميکند خوب باشد بعلاوه اينهمه آيات را که دلالت دارد بر آنکه تکذيب انبيا و اوليا و فعل محرمات و ترک واجبات موجب خسران دنيا و آخرت است نديده فقط چشم باز کرده و اين يک آيه را کور کورانه ديده پناه ميبرم بخداوند از وساوس شيطان که
جلد 1 صفحه 97
چگونه واضحات را مشتبه ميسازد بر اهل فضل ظاهرى علاوه بر اينها عمل صالح شامل ميشود اعمال قلبيه را که اعتقادات حقه باشد و اعتقاد به نبوت و امامت دو اصل اصيل آنها است و اقرار بلسان هم که عمل زبان است لازم دارد خلاصه آنکه آيه دلالت دارد بر آنکه هر چه ميکند شايسته باشد چه اعمال بدنيه چه اعمال قلبيه و براى تسجيل امر تصريح بمبدء اعمال که توحيد است و منتهى آن که معاد است فرموده و از ما بين مبدء و منتهى بکلمه جامعه عمل صالح اکتفا فرموده است يعنى مسلمان و يهود و نصارى و بيدين هر کس بمبدء و معاد و واسطه بين آن دو معتقد شد و عمل نمود وقتى به منتهى رسيد فارغ از اندوه و نتيجه اعمال خود را مشاهده خواهد نمود.