اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ نَضَع‌ُ المَوازِين‌َ القِسطَ لِيَوم‌ِ القِيامَةِ فَلا تُظلَم‌ُ نَفس‌ٌ شَيئاً وَ إِن کان‌َ مِثقال‌َ حَبَّةٍ مِن خَردَل‌ٍ أَتَينا بِها وَ کَفي بِنا حاسِبِين‌َ (47)
و ما قرار مي‌دهيم و نصب مي‌کنيم ميزانهاي عدل را از براي روز قيامت پس ظلم نمي‌شود به هيچ نفسي هيچ گونه ظلمي و اگر بوده باشد به سنگيني يک حبّه از خردل مي‌آوريم بآن حبّه و کفايت مي‌کند به ما حساب کننده که حساب کنيم.
يکي از ضروريّات دين اسلام ميزان اعمال است که انکار آن موجب کفر مي‌شود. و کلام در ميزان از چند جهت گفته مي‌شود و ما در مجلّد سوّم کلم الطّيّب از صفحه 121 الي 127 در پنج مقصد بيان کرده‌ايم.
1- در اثبات و حقيّت ميزان.
2- در حقيقت ميزان.
3- در دفع اشکالاتي که شده.
4- چيزهايي که موازنه مي‌شود.
5- بر کساني که ميزان نصب مي‌شود و کساني که نصب نمي‌شود. مستدعي است مراجعه فرمائيد و در اينجا فقط به تفسير آيه شريفه اکتفاء مي‌کنيم.
(وَ نَضَع‌ُ المَوازِين‌َ القِسطَ): از اينکه جمله استفاده مي‌شود که ميزان متعدّد است، ميزان عقايد، ميزان اخلاق، ميزان اعمال بلکه ممکن است بر هر يک يک عقايد و اخلاق و اعمال ميزان خاص‌ّ بخود باشد، بلکه از آيه شريفه: «فَمَن ثَقُلَت مَوازِينُه‌ُ
جلد 13 - صفحه 187
فَأُولئِک‌َ هُم‌ُ المُفلِحُون‌َ وَ مَن خَفَّت مَوازِينُه‌ُ فَأُولئِک‌َ الَّذِين‌َ خَسِرُوا أَنفُسَهُم ...
الاية» اعراف آيه 7. استفاده مي‌شود که هر فردي موازيني دارد. و مراد از قسط عدل است به اينکه خردلي از حسنات کسي فرو گذارده نمي‌شود و خردلي بر سيّئات افزوده نمي‌شود.
اشکال: عقايد و اخلاق و اعمال را چه نحو موازنه مي‌کنند!
جواب: کلمات مفسّرين و أخبار در اينکه باب مختلف است و جامع تمام آنها اينکه است که ميزان هر چيزي مناسب خود اوست چنانچه علم منطق ميزان قضايا است و لذا علم ميزانش گفتند، و ميزان بنّايي شاقول است، و ميزان درجات علم امتحان است حتّي انسان کامل را آدم و زين مي‌گويند و بي‌اعتبار را سبک مي‌شمارند.
و به اينکه بيان جمع بين اقوال و أخبار مي‌توان کرد.
اشکال: خداوند تبارک و تعالي که عالم به جميع افعال بندگان است و عادل است و به احدي ظلم نمي‌کند جعل موازين چه فائده دارد!
جواب: همين اشکال در حساب و کتبه اعمال و شهادت شهود در قيامت از جوارح و أرض و ملک و غير اينها هم متوجه مي‌شود و جوابش اينکه است که بر خود انسان و ديگران هم معلوم شود و جاي انکار و اعتراض باقي نباشد.
مطلب ديگر اينکه که: کفّار و مشرکين و معاندين براي آنها نصب ميزان نمي‌شود.
چون حسناتي ندارند و براي مؤمنين هم که بيگناه وارد قيامت مي‌شوند نصب نمي‌شود.
زيرا سيّئات ندارند يا معصيت نکرده يا به توبه تدارک کرده يا به يک وسائلي مورد مغفرت و عفو الهي شده. فقط براي کساني است که: «خَلَطُوا عَمَلًا صالِحاً وَ آخَرَ سَيِّئاً» آنهم خداوند وعده فرموده: «عَسَي اللّه‌ُ أَن يَتُوب‌َ عَلَيهِم» توبه آيه 103.
(لِيَوم‌ِ القِيامَةِ): که يکي از مواقف قيامت است و در خبر است فرمود:
«ان‌ّ للقيامة خمسين موقفا کل‌ّ موقف مقام الف سنة»
پس استشهاد فرمود به آيه شريفه: «فِي يَوم‌ٍ کان‌َ مِقدارُه‌ُ خَمسِين‌َ أَلف‌َ سَنَةٍ» معارج آيه 4.
جلد 13 - صفحه 188
(فَلا تُظلَم‌ُ نَفس‌ٌ شَيئاً): خداوند به احدي ظلم نمي‌کند: «إِن‌َّ اللّه‌َ لا يَظلِم‌ُ مِثقال‌َ ذَرَّةٍ» نساء آيه 44.
(وَ إِن کان‌َ مِثقال‌َ حَبَّةٍ مِن خَردَل‌ٍ): چه از امور اعتقاديّه باشد يا صفات نفسانيّه يا اعمال جوار حيّه.
(أَتَينا بِها): ظاهر مي‌کنيم که: «يَوم‌َ تُبلَي السَّرائِرُ» است طارق آيه 9.
(وَ کَفي بِنا حاسِبِين‌َ): بعضي را «يُحاسَب‌ُ حِساباً يَسِيراً» انشقاق آيه 8. و بعضي را سختگيري در حساب مي‌فرمايد حتّي مثقال حبّه من خردل که اشاره شد، احتياج به محاسب ندارد.