اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قالُوا وَجَدنا آباءَنا لَها عابِدِين‌َ (53)
در جواب ابراهيم گفتند: ما يافتيم پدران خود را که از براي اينکه بتها و تمثالها عبادت و پرستش مي‌کردند، و اينکه جواب را به تمام انبياء حتي خاتم انبياء مي‌دادند که تقليد آباء سلف آنها بود، و مسأله تقليد در باب اصول دين حتّي از علماء أعلام جايز نيست و معني ندارد بالأخص‌ّ در باب توحيد بايد از روي دليل و برهان و منطق يقين پيدا کرد.
و امّا در فروع اگر از ضروريات باشد يا دليل قطعي عقلي يا شرعي بر طبقش
جلد 13 - صفحه 194
قائم باشد آنهم تقليد ندارد. بلي در أحکامي که باب علم منسدّ باشد بايد يا به اجتهاد دست آورد يا احتياط نمود و بر کساني که قوه اجتهاد ندارند تقليد کنند آنهم با شرائط زيادي که بايد مقلّد بفتح مجتهد مطلق باشد تقليد متجزّي جايز نيست، عادل باشد تقليد فاسق يا غير معلوم العدالة جايز نيست، کثير السهو و النّسيان نباشد، از طريقه مألوفه خارج نباشد بلکه بعضي اعلميت را هم شرط دانسته اگر چه دليلي ندارد و تشخيص اعلم هم نوعا ميسور نيست.
(قالُوا): مشرکين (وَجَدنا آباءَنا لَها عابِدِين‌َ): از زمان آدم تا زمان نوح و ابراهيم و موسي و عيسي و محمّد (ص) در هر طبقه مشرکين بسيار بودند و اکثريت با آنها بود و مؤمنين در قلّت بلکه غايت قلّت بودند، و بقول عوام دين آبائي و أجدادي خود را رها نمي‌کنيم و لو بر خلاف آن هزار معجزه و دليل اقامه شود، و امروز قضيّه نحوه ديگر شده تقليد اروپا و کفّار رواج پيدا کرده و دست از دين حقّه که پدران و اجداد آنها داشتند برداشته و آنها را کهنه پرست و امّل شناخته.