اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ تَاللّه‌ِ لَأَکِيدَن‌َّ أَصنامَکُم بَعدَ أَن تُوَلُّوا مُدبِرِين‌َ (57)
و قسم به خداوند متعال هر آينه البته تدبيري مي‌کنم بتهاي شما را بعد از
جلد 13 - صفحه 198
آنکه پشت کرديد و بيرون رفتيد.
اينکه کلام از ابراهيم خطاب به مشرکين است لکن بنحوي که آنها نشوند مثل اينکه پيش خود فرمود با سه تأکيد. قسم، لام تأکيد، نون مؤکده.
(وَ تَاللّه‌ِ): يکي از صيغ قسم است که موجب وجوب فعل مي‌شود و تخلّف آن حرام و موجب کفاره مي‌شود. و اينکه قسم به ذات اقدس ربوبي است چون اللّه اسم ذات است که مستجمع جميع کمالات و منزه از جميع عيوب و نواقص است بخلاف حق که اشاره به مقام واجب الوجودي است و به خلاف هو که اشاره به مقام غيب الغيوبي است. و اينکه سه اسم اسامي ذات است و بقيه اسماء الهي اسماء صفات است چه صفات کماليه ذاتيه مثل عالم و قادر وحي و نحو اينها، و چه صفات جماليه فعليّه مثل خالق و رازق و نحو اينها، و چه صفات جلاليه سلبيّه مثل سبوح و قدوس و نحو اينها.
(لَأَکِيدَن‌َّ أَصنامَکُم): کيد تدبير و نقشه است بطوري که طرف متوجه نباشد بر ضرر و اينکه کيد بر کفار و معاندين بسا واجب مي‌شود بخصوص مقرون به قسم باشد و بسا ممدوح است مثل کيد امير المؤمنين با عمر و بن عبد ود و کيد حضرت قاسم با ازرق شامي و امثال اينها ولي با مؤمن حرام است از دو جهت. يکي نفس اضرار به مؤمن، و يکي کيد با او بدون توجه.
(بَعدَ أَن تُوَلُّوا مُدبِرِين‌َ): که گفتند: اينها در روز معيني عيدي داشتند که نمرود با تمام مشرکين رجالا و نساء صغارا و کبارا بيرون مي‌رفتند براي تفريح و تفرج و چون بر مي‌گشتند مي‌رفتند در بتکده و سجده به اصنام مي‌کردند و حضرت ابراهيم را هم همراه خود بردند. لکن در اثناء طريق به بهانه کسالت و خستگي برگشت و رفت در بتکده و تبري همراه خود برد بنحوي که احدي از آنها مطلع نشود و برخورد نکند که مفاد لاکيدن است. و تولي رو برگردانيدن است، و ادبار پشت کردن.
199