اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَجَعَلَهُم جُذاذاً إِلاّ کَبِيراً لَهُم لَعَلَّهُم إِلَيه‌ِ يَرجِعُون‌َ (58)
پس قرار داد آنها را قطعه قطعه مگر بزرگ آنها را باميد آنکه شايد اينها به او رجوع کنند.
اشکال: شکستن بت بزرگ که اولي بود چرا او را نشکست!
جواب: بعضي گفتند: براي آنکه فلز قوي بود که تبر ابراهيم به او کارگر نمي‌شد. لکن اينکه کلام باطلي است بلکه حکمتش اينکه بود که اگر او را هم شکسته بود سپس مي‌فرمود: از آنها سؤال کنيد جواب مي‌دادند حال که قطعه قطعه شده‌اند و از بين رفته‌اند جاي سؤال نيست خواست که به آنها برساند که خداي بزرگ شما که از بين نرفته و سزاوارتر به سؤال هست نمي‌تواند تکلم کند چه رسد به خدايان کوچک شما.
(فَجَعَلَهُم جُذاذاً): جذاذ متفرق کردن اجزاء مجتمعه از يکديگر مثلا اگر قومي اجتماعي داشتند يک نفر از ميان آنها خارج شد مي‌گويند: مجزا شد، اجزاي اينکه اصنام را از يکديگر جدا کرد که استفاده مي‌شود آنها را بطوري در هم کوبيد که ريز ريز شدند مثل گندمي که آرد مي‌شود در آسيا و سنگي که نرم مي‌شود در مکينه.
(إِلّا کَبِيراً لَهُم): ضمير لهم به اصنام بر مي‌گردد و معلوم مي‌شود که مشرکين چنانچه معمول آنها بود هر يک نفر يک خداي کوچکي داشت از فلزات يا از چوب يا از گل که همراه خود داشت، و هر قبيله و طايفه يک خداي بزرگتري داشتند که مخصوص اينکه قبيله بود مثل علامتي که هر محله مخصوص به خود آنها است ساير قبايل او را نمي‌پرستيدند چنانچه بت خاص اينکه فرد را فرد ديگري نمي‌پرستيد، و يک بت بزرگي بود که تمام قبائل او را پرستش مي‌کردند. حضرت ابراهيم آن بت بزرگ را باقي گذاشت که تمام به خدايي او اعتراف دارند که حجت بر همه تمام شود.
جلد 13 - صفحه 200
(لَعَلَّهُم): لعل‌ّ ترجي است که مقطوع الوصول يا مظنون الوصول است يا بمعني بايد است و ينبغي است مثل: «فَقُولا لَه‌ُ قَولًا لَيِّناً لَعَلَّه‌ُ يَتَذَکَّرُ أَو يَخشي» طه آيه 46.
(إِلَيه‌ِ): بعضي گفتند: مرجع ضمير اليه ابراهيم است. لکن ظاهر اينکه مرجع کبيرا است که اينها پس از مراجعه از عيد چون تمام قبائل بودند به آن خداي بزرگ (يَرجِعُون‌َ).