اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قالُوا مَن فَعَل‌َ هذا بِآلِهَتِنا إِنَّه‌ُ لَمِن‌َ الظّالِمِين‌َ (59)
گفتند مشرکين: کي چنين عمل نموده به خدايان ما محققا او از ظلم کننده‌گان است.
(قالُوا) جمله در تقدير است يعني پس از آنکه مراجعت کردند و رفتند در بتخانه و مشاهده کردند که چه بر سر بتهاي آنها آمده گفتند به يکديگر اينکه از آن مي‌پرسيد او از ديگري.
(مَن فَعَل‌َ هذا بِآلِهَتِنا): واقعا حماقت و خريت تا چه پايه است اگر اينها الهه هستند کي را قدرت که نسبت به آنها کوچکترين المي وارد کند. همين فعل ابراهيم خود يک دليل حسّي وجداني است که اينها يک جمادي بيش نيستند که بدست يک نفر ريز ريز مي‌شوند إله آن کسي است که به آتش بفرمايد: برد و سلامت شو، و به کارد بفرمايد: نبر نتوانند تخلف کنند.
(إِنَّه‌ُ لَمِن‌َ الظّالِمِين‌َ): آن هم چه ظلمي که از ظلم به نفس، و ظلم به غير، و ظلم در دين بالاتر است ظلم به آلهه. خاک بر سر آنها که آلهه خود را مظلوم و گرفتار دست ظالم مي‌دانند حتي ميتوان گفت که اينکه عمل ابراهيم مهم‌تر از عمل پيغمبر صلّي اللّه عليه و سلّم و امير المؤمنين عليه السلام بود. زيرا آنها پس از فتح مکه و مقهوريت
جلد 13 - صفحه 201
مشرکين که قدرت بر نفس کشيدن نداشتند و خود را در معرض قتل ميدانستند اينکه عمل را انجام دادند که امير المؤمنين پا بر شانه پيغمبر صلّي اللّه عليه و سلّم گذاشت و بتهاي مشرکين را در هم کوبيد ولي ابراهيم يک نفر در ميان الوف الوف مشرکين برود و چنين عملي انجام دهد آنهم با چه نيرويي. زيرا هر که بود و هر قدر نيرو و شجاعت داشت پس از اينکه عمل تا مشرکين مراجعت نکرده بودند و مطلع بر اينکه امر نشده بودند فرار ميکرد و مخفي مي‌شد چنانچه حضرت موسي يک نفر از آنها را کشته بود فرار کرد حتي پس از چندين سال که در مدين بود و مأمور شد به دعوت فرعون عرض کرد: «وَ لَهُم عَلَي‌َّ ذَنب‌ٌ فَأَخاف‌ُ أَن يَقتُلُون‌ِ» شعراء آيه 13. «قال‌َ رَب‌ِّ إِنِّي قَتَلت‌ُ مِنهُم نَفساً فَأَخاف‌ُ أَن يَقتُلُون‌ِ» قصص آيه 33.