نکته‌های تفسیر نور

احضار ابراهيم عليه السلام در برابر مردم و درخواست گواهى از آنان، يک جوسازى و ايجاد زمينه براى قتل او بود. «فَأْتُوا بِهِ عَلى‌ أَعْيُنِ النَّاسِ لَعَلَّهُمْ» سؤال: آيا اين جمله‌ى حضرت ابراهيم که فرمود: «بت بزرگ چنين کرده است» دروغ نيست؟ و اگر هست چگونه بايد آن را توجيه کرد؟ زيرا ابراهيم عليه السلام پيامبر و معصوم است و هرگز دروغ نمى‌گويد. پاسخ: در تفسير اين جمله، نظرات و مطالب مختلفى ارائه شده است که ما به بعضى از آنها اشاره مى‌کنيم: الف: حضرت ابراهيم، دروغ نگفت، زيرا اگر چه اين عمل را به بت بزرگ نسبت داد، ولى چون قرينه وجود دارد که حضرت از اين سخن قصد جدّى نداشته و مى‌خواسته اين عقيده‌ى باطل را به رخ آنها بکشد، لذا دروغ محسوب نمى‌شود زيرا دروغ در جايى است که قرينه‌اى همراه کلام نباشد، از اين روى اگر به هنگام ورود آدم کودنى بگويند: بوعلى سينا آمد، آن را جلد 5 - صفحه 468 دروغ به حساب نمى‌آورند. «1» ب: حضرت ابراهيم باصطلاح «توريه» کرده ومرادش از «کَبِيرُهُمْ» خدا بوده است. ج: حضرت دروغ گفت، ولى از آنجا که دروغ در مواردى مثل اصلاح ذات‌البين جايز است و حکم آن تابع مصلحت و مفسده مى‌باشد، چه مصحلتى از اين بالاتر که حضرت با کلامش، افکار جامد انسان‌ها را تکان داده است؟ «2» د: اين خبر، مشروط به نطق بت‌هاست، يعنى اگر بت‌ها سخن گويند، بت بزرگ نيز اين کار را کرده است، مثل آنکه پيرمردى بگويد، من الآن کودکم اگر هيچ گياهى در زمين نباشد، يعنى حال که گياه وجود دارد، پس من کودک نيستم. «3»