تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ نَجَّيْناهُ وَ لُوطاً إِلَى الْأَرْضِ الَّتِي بارَکْنا فِيها لِلْعالَمِينَ (71) وَ وَهَبْنا لَهُ إِسْحاقَ وَ يَعْقُوبَ نافِلَةً وَ کُلاًّ جَعَلْنا صالِحِينَ (72) وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا وَ أَوْحَيْنا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْراتِ وَ إِقامَ الصَّلاةِ وَ إِيتاءَ الزَّکاةِ وَ کانُوا لَنا عابِدِينَ (73) وَ لُوطاً آتَيْناهُ حُکْماً وَ عِلْماً وَ نَجَّيْناهُ مِنَ الْقَرْيَةِ الَّتِي کانَتْ تَعْمَلُ الْخَبائِثَ إِنَّهُمْ کانُوا قَوْمَ سَوْءٍ فاسِقِينَ (74) وَ أَدْخَلْناهُ فِي رَحْمَتِنا إِنَّهُ مِنَ الصَّالِحِينَ (75)
ترجمه
و نجات داديم او و لوط را بسوى زمينى که برکت داديم ما در آن از براى جهانيان
و بخشيديم باو اسحق و يعقوب را که نواده بود و همه را گردانديم شايستگان
و گردانديم ايشانرا پيشوايانى که هدايت کنند بفرمان ما و وحى نموديم بايشان بجا آوردن کارهاى خوب را و بپا داشتن نماز و دادن زکوة را و بودند مر ما را عبادت کنندگان
و لوط را داديمش فرمان و دانش و نجات داديم او را از بلدى که بودند اهلش که بجا ميآوردند پليديها را همانا آنها بودند گروه
جلد 3 صفحه 564
بدکار متمرّدان
و داخل نموديم او را در رحمت خود همانا او بود از شايستگان.
تفسير
در آيات سابقه بيان شد که نمرود حضرت ابراهيم و لوط را بشام تبعيد نمود و آن دو پسر خاله يکديگر بودند و ساره زوجه حضرت ابراهيم خواهر لوط بود و اين هر سه وارد شام شدند و آنجا بلادى است که نوعا وفور نعمت و بيشتر اراضى آن سبز و خرّم و محصولات آن ببلاد ديگر حمل و نقل ميشود و بيشتر انبياء از آنجا مبعوث شدند و خيرات و برکات دينيّه و دنيويّه از آنجا بمردم عالم رسيده و پس از آنکه سالهاى متمادى بر آنحضرت گذشت و از ساره اولادى نداشت خداوند فرزندى مانند اسحق پيغمبر و نواده‌ئى مانند حضرت يعقوب باو عطا فرمود و هر سه را خداوند توفيق داد که بوظائف دينى و دنيوى خود کاملا عمل نمودند و از صلحا و شايستگان خلعت رسالت شدند و قرار داد ايشانرا پيشوا و مقتداى خلق که بدستور الهى مردم را بحقّ و حقيقت دعوت کنند و کردند و مردم مهتدى بهدايت حقّ بوسيله ايشان شدند و بمراتب کمال دينى و دنيوى رسيدند در کافى از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که پيشوايان در کتاب خدا دو دسته‌اند يکدسته هدايت ميکنند خلق را بامر خدا نه بامر مردم و مقدّم ميدارند حکم او را بر حکم مردم و يکدسته دعوت ميکنند مردم را بآتش و مقدّم ميدارند حکم مردم را بر حکم خدا و بهواى نفس برخلاف ما انزل اللّه حکم ميکنند و خداوند بطريق وحى اعلام فرمود بايشان کارهاى خوب را که از آن جمله بپاداشتن نماز و دادن زکوة است و براى اهميّت اين دو عمل خير از ساير اعمال نيک مخصوص بذکر گشت و با کمال اخلاص عبادت خدا را ميکردند و چيزيرا با او در عبادت شريک نمينمودند و خداوند حضرت لوط را هم بخلعت نبوّت و زيور علم آراسته و پيراسته کرد و نجات داد او را از بلدى که مشغول بودند اهلش بعمل کثيف لواط آنهم با مهمان و غيره که شرح احوالشان در سوره‌هاى گذشته مفصّلا ذکر شد که مردم بد متمرّدى بودند و بعذاب الهى گرفتار شدند بعد از بيرون رفتن آنحضرت از ميان آنها بدستور خدا و داخل شدن او در رحمت حقّ براى آن که از صلحا و شايستگان رحمت بود و نافله در لغت بمعناى زياده و عطيّه و نواده آمده و اينجا بعضى بمعناى اوّل و راجع بحضرت يعقوب و بعضى بمعناى دوم و راجع باو و حضرت اسحق دانسته‌اند ولى آنچه ذکر شد
جلد 3 صفحه 565
اظهر و مطابق با روايت معانى و قمّى ره از امام صادق عليه السّلام است و حکم را بعضى بمعناى حکمت و بعضى بمعناى حکومت و قضاوت گرفته‌اند و آنچه ذکر شد که فرمان نبوّت باشد بنظر حقير اکمل و انسب است ..