تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
کُلُّ نَفْسٍ ذائِقَةُ الْمَوْتِ وَ نَبْلُوکُمْ بِالشَّرِّ وَ الْخَيْرِ فِتْنَةً وَ إِلَيْنا تُرْجَعُونَ (35)
کُلُّ نَفْسٍ ذائِقَةُ الْمَوْتِ: هر چيزى که جان دارد، چشنده است مرگ را، يعنى هر نفس زنده به نوعى از زندگى لابد است اينکه مرگ بر او وارد گردد و بچشد مرارت مفارقت را. بنابراين باطل مى‌شود اقوال فلاسفه در اينکه ارواح بشريه و عقول مجرده و نفوس فلکيه نميرند، بلکه تماما مى‌ميرند و غير از ذات احديت الهى کسى باقى نمانده (کُلُّ مَنْ عَلَيْها فانٍ وَ يَبْقى وَجْهُ رَبِّکَ ذُو الْجَلالِ وَ الْإِکْرامِ) «1».
حضرت امير المؤمنين عليه السلام در ذيل خطبه‌اى فرمايد: و اگر کسى
«1» سوره الرحمن، آيه 27.
جلد 8 - صفحه 388
مى‌يافت به بقاء وسيله‌اى و براى دفع مرگ راهى، هر آينه سليمان بن داود عليهما السلام بود، که مسخر او بود ملک جن و انس، و نبوت و تقرب بزرگ به درگاه خدا. پس چون استيفا نمود حظ و نصيب خود را از دنيا و تمام کرد مدت عمر و زندگانى مقدر خود را، انداخت او را کماندار نيستى به تيرهاى مرگ، و صبح کرد مملکت او در حالتى که خالى بود از او مساکن او، و عمارات او بى‌صاحب بود، به ارث بردند و تصرف کردند آنها را جماعتى ديگر «1».
نکته: تعبير به ذوق در مرگ به جهت آنست که در آن شدت و سختى مى‌باشد، و لذا در بعضى ادعيه طلب آسانى سکرات مرگ وارد شده، و بعضى کارها بخصوصه سکرات را آسان گرداند؛ مانند صله رحم و برهنه پوشانيدن؛ چنانچه حديث به آن وارد گشته.
وَ نَبْلُوکُمْ بِالشَّرِّ وَ الْخَيْرِ فِتْنَةً: و آزمايش کنيم شما را به ناخوشى و تندرستى و درويشى و توانگرى و مرگ و زندگانى، امتحان و آزمايش و شدت تکليفى تا معامله کنيم با شما معامله ممتحن و مختبر. يا آزمايش نمائيم شما را به آنچه کراهت داريد و آنچه دوست داريد، تا ظاهر شود صبر شما بر مکروهات و شکر شما بر محبوبات. وَ إِلَيْنا تُرْجَعُونَ: و بسوى جزا و حکم ما برگشت مى‌نمائيد. يا بسوى حکم ما برگرديد براى جزا به سبب کارهاى خوب و بد.
تنبيه: آيه شريفه آگاهى است بندگان را به آنکه هر نفسى را عاقبت مرگ است که منکرى ندارد، و دنيا هم سراى ابتلاء و امتحان به خير و شر است، و سر انجام کار همه بازگشت به آخرت و فرمان حضرت پروردگار است. بنابراين عاقل را اشاره کافى باشد اگر تأمل و تفکرى بنمايد و راه سعادت را دريابد.