اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
کُل‌ُّ نَفس‌ٍ ذائِقَةُ المَوت‌ِ وَ نَبلُوکُم بِالشَّرِّ وَ الخَيرِ فِتنَةً وَ إِلَينا تُرجَعُون‌َ (35)
تمام نفوس مي‌چشند طعم مرگ را و مبتلا مي‌کنيم شما را به اعمال زشت و اعمال خير امتحانا و بسوي ما بر ميگرديد.
(کُل‌ُّ نَفس‌ٍ): شامل جميع ملائکه و جن و انس و جميع حيوانات ميشود چنانچه در حديث است
«اهل الارض يموتون و أهل السماء لا يبقون».
(ذائِقَةُ المَوت‌ِ):
بايد از اينکه عالم کوچ کرد بعالم برزخ و اينکه دستگاه بکلي برچيده ميشود و دستگاه قيامت بر پا ميگردد.
(وَ نَبلُوکُم بِالشَّرِّ وَ الخَيرِ فِتنَةً): دنيا دار امتحان است هم در بلاها و هم در نعم، فقر و غني، صحت و مرض، ضيق و سعة، شدت و رخاء که بايد بنده در سختيها و بلاها صبر کند و در نعمتها شکر کند.
«الدنيا دار بالبلاء محفوفة و بالقدر موصوفة دار محنة و بلية» و تمام اينها براي امتحان است آنهم نه اينکه بر خدا مجهول باشد بلکه بر خود بنده و سايرين معلوم گردد.
يکي را دهي تخت و تاج و کلاه || يکي را نشاني به سنگ سياه
يکي را به او تخت شاهي دهي || يکي را به دريا به ماهي دهي
مراد از شر و خير اينکه است که گفتند: «ما تکرهون و ما تحبون» و لسان أخبارهم در تفسير اينکه جمله همين است نه اينکه شرّ معاصي باشد و خير عبادت:
زيرا خداوند کسي را وادار به معصيت نمي‌کند بلي راه بر اهل معصيت باز است که
جلد 13 - صفحه 174
بواسطه غلبه هواي نفس باختيار خود رو به معصيت بروند و اسباب از هر جهت براي آنها فراهم شده، چنانچه راه بر اهل عبادت هم باز است و اسباب فراهم.
گروهي اينکه گروهي آن پسندند اينکه هم امتحان است.
(وَ إِلَينا تُرجَعُون‌َ): بازگشت تمام به سوي اوست براي جزاء.
«النّاس مجزيّون باعمالهم ان خيرا فخير و ان شرّا فشرّ»