اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
خُلِق‌َ الإِنسان‌ُ مِن عَجَل‌ٍ سَأُرِيکُم آياتِي فَلا تَستَعجِلُون‌ِ (37)
خلق شده است انسان از عجله زود باشد که نشان دهيم شما را آيات خود را پس طلب تعجيل نکنيد.
(خُلِق‌َ الإِنسان‌ُ مِن عَجَل‌ٍ): اقوال زيادي در مفاد اينکه جمله پيش مفسرين است. بعضي گفتند:
مراد از انسان آدم است که هنوز روح در بدن او تمام نشده همين که به زانو رسيد خواست برخيزد و نتوانست و بر طبق اينکه قول حديثي از حضرت صادق عليه السلام نقل کردند، بعضي گفتند: مراد اينکه است که آدم را بتعجيل خلق کرديم مثل ساير اولاد آدم نبود که نطفه علقه مضغه و ساير مراحل را طي کند، بعضي گفتند: مراد نوع انسان است و مراد از عجل طين و گل است چنانچه مي‌فرمايد: «وَ بَدَأَ خَلق‌َ الإِنسان‌ِ مِن طِين‌ٍ» سجده آيه 6. بعضي گفتند: به مجرد اراده انسان خلق شده مثل آيه شريفه: «إِنَّما قَولُنا لِشَي‌ءٍ إِذا أَرَدناه‌ُ أَن نَقُول‌َ لَه‌ُ کُن فَيَکُون‌ُ» نحل آيه 42، إِنَّما أَمرُه‌ُ إِذا أَرادَ شَيئاً أَن يَقُول‌َ لَه‌ُ کُن فَيَکُون‌ُ» يس آيه 82. لکن تمام اينکه وجوه مخدوش است بلکه مفاد اينکه آيه مطابق است با آيه شريفه: «وَ يَدع‌ُ الإِنسان‌ُ بِالشَّرِّ دُعاءَه‌ُ بِالخَيرِ وَ کان‌َ الإِنسان‌ُ عَجُولًا» اسري آيه 12. و مراد اينکه است که در کمون انسان است که بدون فکر و تأمل بمجرد آنکه نفس متمايل شد عمل مي‌کند و فکر عواقب و خيمه آن را نمي‌کند که گفتند:
«العجلة من الشيطان و التأنّي من الرحمن».
(سَأُرِيکُم آياتِي): کفار و مشرکين به انبياء که وعده عذاب مي‌دادند مي‌گفتند چنانچه در آيه بعد مي‌آيد: «مَتي هذَا الوَعدُ إِن کُنتُم صادِقِين‌َ» در جواب آنها مي‌فرمايد: «سَأُرِيکُم آياتِي» بزودي به شما مي‌رسد عذابهاي الهي هلاکت
جلد 13 - صفحه 176
دنيوي و عقوبت اخروي.
(فَلا تَستَعجِلُون‌ِ) عجله نکنيد و طلب عذاب نکنيد مي‌رسد به شما. و حديث مروي از حضرت صادق عليه السلام که نقل شد هم شاهد بر اينکه معني است که آدم عجله کرد در برخواستن.