تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
فَفَهَّمْناها سُلَيْمانَ وَ کُلاًّ آتَيْنا حُکْماً وَ عِلْماً وَ سَخَّرْنا مَعَ داوُدَ الْجِبالَ يُسَبِّحْنَ وَ الطَّيْرَ وَ کُنَّا فاعِلِينَ (79)
فَفَهَّمْناها سُلَيْمانَ: پس فهمانديم و اعلام فرموديم آن را به سليمان، يعنى
«1» تفسير برهان، ج 3، ص 67.
«2» نور الثقلين، ج 3، ص 443- 442، روايت 113.
جلد 8 - صفحه 422
حکم قضيه را وحى فرموديم به سليمان تا چنين حکم کرد. وَ کُلًّا آتَيْنا حُکْماً وَ عِلْماً: و هر يک از داود و سليمان را عطا فرموديم نبوت و رسالت و احکام و شريعت را که تبليغ نمايند.
تبصره: در حيات القلوب- به سند معتبر از حضرت صادق عليه السلام مروى است که در حکمت آل داود نوشته: بر عاقل لازم است که عارف باشد به زمان خود، و اهل زمان را بشناسد و هميشه متوجه اصلاح نفس خود باشد، و زبان را از لغو و بى‌فايده نگهدارد.
در حديث ديگر: اى فرزند آدم، چگونه به هدايت ديگران سخن مى‌گوئى و خود از خواب غفلت بيدار نشده‌اى. اى فرزند آدم، دل تو صبح کرده با قساوت و فراموشى عظمت پروردگار، اگر عالم بودى به عظمت و جلال پروردگار خود، هر آينه پيوسته از عذاب او ترسان و براى وعده‌هاى او اميدوار مى‌بودى؛ واى بر تو چگونه ياد نمى‌کنى لحد خود و تنهائى را در آن مکان وحشت نشان.
و نيز از حضرت امام محمد باقر عليه السلام مروى است که حضرت داود عليه السلام به حضرت سليمان عليه السلام فرمود: اى فرزند، زنهار بسيار خنده مکن که بسيارى خنده بنده را در روز قيامت فقير و تنگدست مى‌گرداند. اى فرزند، بر تو باد به بسيارى خاموشى مگر از چيزى که بدانى که خير تو در گفتن آنست. بدرستى که يک پشيمانى که بر خاموشى مى‌باشد بهتر است از پشيمانى‌هاى بسيار که در بسيارى سخن باشد. اى فرزند، اگر کلام از نقره باشد، سزاوار است که خاموشى از طلا باشد «1».
وَ سَخَّرْنا مَعَ داوُدَ الْجِبالَ يُسَبِّحْنَ وَ الطَّيْرَ: و مسخر ساختيم با داود کوهها را که تسبيح مى‌کردند با او، و پرندگان را نيز مسخر او نموديم که با تسبيح او تسبيح مى‌کردند.
در اکمال الدين- از حضرت صادق عليه السلام مروى است که: داود عليه السلام بيرون آمدى زبور مى‌خواندى، باقى نماندى هيچ کوهى و هيچ
«1» حياة القلوب، علامه مجلسى، چاپ جاويدان، ج 1، ص 341، باب 20، فصل 3.
جلد 8 - صفحه 423
سنگى و هيچ پرنده‌اى مگر آنکه جواب دادى او را «1».
وَ کُنَّا فاعِلِينَ: و بوديم ما بجا آورنده اين معجزات، و از قدرت ما بعيد نيست ظهور اين گونه امور به جهت دلالت بر صدق نبوت او. 2- و سير داديم با داود کوهها را هر جا سير مى‌کرد. و تعبير به تسبيح به جهت آنچه در آنست از آيت عظيمه‌اى که بتحقيق دعوت نمايد به تسبيح و تعظيم خدا و تنزيه ذات يگانه سبحانى از آنچه سزاوار و شايسته درگاه کبريائى نيست. و ايضا سير پرندگان با او در صبح و عصر، معجزه‌اى بود براى آن حضرت «ممکن است تسبيح کوهها کنايه باشد از تسبيح ملائکه ساکنين در آن، يا به اينکه خلق فرمود خداى تعالى صدا را در آن کوهها. يا بنابر قول به اينکه براى جمادات شعور مى‌باشد، حاجت به تکلف بسيار نيست» «2». اين فرمايش علامه مجلسى است بعد از نقل هر دو قول در آيه شريفه در جلد پنجم بحار الانوار.