تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ لا تَهِنُوا وَ لا تَحْزَنُوا وَ أَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ (139)
وَ لا تَهِنُوا: و سستى و ضعف مورزيد در جنگ با دشمنان، وَ لا تَحْزَنُوا: و محزون و اندوهناک مشويد از جراحات خود و قتل برادران و مصيباتى که به شما رسيده، يا از فوت غنائم. نزول آيه شريفه وقتى بود که به سبب مخالفت امر حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم، اصحاب بعضى کشته و جمعى مجروح شدند. حق تعالى تسليه ايشان فرمود که سستى مکنيد و محزون مباشيد، آنچه شما راست از فتح و نصرت، به توفيق الهى است، و آنچه بر شما است از مغلوبيّت و مصيبت، به سبب مخالفت شماست امر پيغمبر را. وَ أَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ: و حال آنکه شما عالى هستيد، به حسب مکانت و مرتبت، زيرا شما بر حق هستيد و حرب شما براى تمشيت حق و اعلاى کلمه حق است، و آنها بر باطلند و قتال آنها براى ترويج باطل و اعلاى کلمه کفر است. يا علوّ شأن شما به جهت آنست که کشتگان شما در صدر نعيم، و از ايشان در قعر جحيم است.
يا مقام شما درجات اعلى، و آنها درک اسفل است. يا اشاره به وعده علو و نصرت و غلبه است، يعنى شما بر ايشان منصور و غالب خواهيد شد. إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ: اگر هستيد ايمان آرندگان به وعده الهى که فرموده: وَ إِنَّ جُنْدَنا لَهُمُ الْغالِبُونَ. (يا متعلق است به نهى). يعنى سستى مورزيد در حرب، اگر صحيح است ايمان شما، و قصور و فتورى در آن راه ندهيد؛ چه صحت ايمان، مقتضى قوّت قلب است و وثوق به خداى تعالى. (يا متعلق است به اعلون) يعنى شما برتريد از همه ايشان، اگر در ايمان خود ثابت و راسخ هستيد و مصدّقيد به وعده خدا.
ابن عبّاس نقل نموده: چون مسلمانان روز احد منهزم شدند، خالد با لشکر بسيار از مشرکان بر سر کوه آمد خواستند بر لشگر اسلام فرود آيند، حضرت دعا نمود: خدايا تمکين مده ايشان را بر ما، خدايا هيچ قوتى ما را نيست، مگر به اعانت و توفيق تو، خدايا در اين شهر جز اين گروه نيستند که تو را عبادت کنند.
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 257
حق تعالى آيه شريفه نازل فرمود. پس جمعى از مسلمانان تيرانداز، کفار را به تير براندند، و پيغمبر به جاى آنها قرار گرفت.
تبصره: گرچه آيه نزولش در احد باشد، لکن مفاد فرمايش الهى عام است به تمام مسلمانان، که در مقام اداى اوامر الهى خصوصا در اعلاى کلمه حقه اسلامى، نهايت جديت و استقامت را داشته، سست نگردند و به ورود ناملايمات و شدائد و مصائب محزون و غمناک نشوند؛ زيرا علوّ شأن را نامزد مؤمنين، و ايشان را بدين دو صفت معرفى فرموده: يکى قوّت در دين، و ديگر تحمّل در شدائد.
در کتاب کافى- از حضرت صادق عليه السّلام مروى است در صفات مؤمن فرمايد: المؤمن له قوّة فى دين و الايمان فى يقين و حرص فى فقه و نشاط فى هدى (الخ) «1». مؤمن براى او است قوتى در دين و ايمانى از روى يقين و حرصى در دانائى به احکام و نشاطى در هدايت شدن به راه راست.