تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ لِسُلَيْمانَ الرِّيحَ عاصِفَةً تَجْرِي بِأَمْرِهِ إِلى الْأَرْضِ الَّتِي بارَکْنا فِيها وَ کُنَّا بِکُلِّ شَيْ‌ءٍ عالِمِينَ (81) وَ مِنَ الشَّياطِينِ مَنْ يَغُوصُونَ لَهُ وَ يَعْمَلُونَ عَمَلاً دُونَ ذلِکَ وَ کُنَّا لَهُمْ حافِظِينَ (82) وَ أَيُّوبَ إِذْ نادى رَبَّهُ أَنِّي مَسَّنِيَ الضُّرُّ وَ أَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ (83) فَاسْتَجَبْنا لَهُ فَکَشَفْنا ما بِهِ مِنْ ضُرٍّ وَ آتَيْناهُ أَهْلَهُ وَ مِثْلَهُمْ مَعَهُمْ رَحْمَةً مِنْ عِنْدِنا وَ ذِکْرى لِلْعابِدِينَ (84) وَ إِسْماعِيلَ وَ إِدْرِيسَ وَ ذَا الْکِفْلِ کُلٌّ مِنَ الصَّابِرِينَ (85)
وَ أَدْخَلْناهُمْ فِي رَحْمَتِنا إِنَّهُمْ مِنَ الصَّالِحِينَ (86)
ترجمه
و مسخّر نموديم براى سليمان باد را که بشدّت وزنده بود جارى ميشد بفرمان او تا آنزمين که برکت داديم در آن و مائيم بهمه چيز دانايان
و از سر کشان کسانيرا که بدريا فرو ميرفتند براى او و ميکردند کارى غير آن و بوديم مر آنها را نگهدارندگان
و ياد کن ايّوب را هنگامى که خواند پروردگارش را که
جلد 3 صفحه 570
بتحقيق رسيد مرا آزار و تو رحم کننده‌ترين رحم کنندگانى
پس اجابت نموديم مر او را و برطرف کرديم آنچه باو رسيده بود از آزار و داديم باو کسانش را و مانند آنها را با آنها براى رحمتى از نزد خود و پندى براى عبادت کنندگان
و اسمعيل و ادريس و ذا الکفل را که هر يک بودند از صبر کنندگان
و در آورديم ايشانرا در رحمت خود همانا ايشان بودند از شايستگان.
تفسير
خداوند متعال بعد از بيان تسخير کوهها براى حضرت داود عطف فرمود بآن شمّه‌ئى از الطاف خود را نسبت بفرزندش حضرت سليمان باين تقريب که و نيز مسخّر نموديم براى حضرت سليمان باد را در حالى که بشدّت ميوزيد و در حالى که جريان داشت بفرمان او از پايتختش که گفته‌اند بعلبک يا شهر استخر بود تا بيت المقدّس يا شام که در آنجا ساختمان ميکرد و معمولا صبح ميرفت و شب برميگشت با آنکه يک ماه راه متعارف بود باين کيفيّت که بر تختش نشسته و کرسى نشينان در اطرافش و پرندگان بالها را بر سرش افراشته و عساکر در گرد آنها صف کشيده بودند و همه در بساطى جاى داشتند که باد آنرا ميبرد و اينها از قدرت خدا عجيب نيست چون او بمقتضاى حکمت در هر امرى عالم است و امور را بر طبق آن جارى ميفرمايد و نيز گفته‌اند تندى و کندى باد هم باراده او بود و پر برکت بودن اراضى شام و بيت المقدّس قبلا بيان شد و از ديوان و عناصر سرکش کسانى بودند که خداوند آنها را مسخّر آنحضرت فرموده بود و براى او غوّاصى مينمودند يعنى بقعر دريا فرو ميرفتند و جواهرات بيرون ميآوردند و کارهاى ديگر هم ميکردند از قبيل ساختمان و صنايع غريبه و اختراعات عجيبه و تصوير صور بديعه و خداوند در هر حال حافظ و نگهدار و نگهبان آنها بود که بر حسب طبع اوّليشان پيرامون سرکشى و طغيان و فساد نگردند و خداوند لطف خود را از حضرت ايّوب پيغمبر هم دريغ نفرمود وقتى که خواند پروردگار خود را بدعاى لطيفى که متضمّن موجب آن و موجب اجابت بود بدون عرض حاجت چون عرضه داشت خدا يا بمن ضرر جانى رسيده و تو ارحم الرّاحمينى و مطلوب خود را محوّل باراده الهى نمود گفته‌اند او از اهل روم و از اولاد عيص بن اسحق بن ابراهيم عليه السّلام بود و زوجه‌اش رحمه دختر حضرت يوسف يا نواده او بود و خداوند باو عمر و مال و اولاد و احفاد
جلد 3 صفحه 571
زيادى داده بود و عوائد املاک و عدد احشام و اغنام او بحساب در نميآمد و اخيرا بمقتضاى حکمت از قبيل آزمايش مقام صبر و شکر آنحضرت و تعليم بخلق و معرفت آنها بحدّ او و قدرت خداوند تمام آنها را از او گرفت و فقير و مريض شد و او در تمام احوال صابر و شاکر بود تا کار بجائى رسيد که زوجه‌اش از روى اضطرار گيسوى خود را بريد و براى او تهيّه معاش نمود و آنحضرت مطّلع از اين امر گرديد و مورد شماتت خلق شد و صبرش بپايان رسيد و دعا کرد و خداوند او را شفا داد و تمام اموال و اولادش را دو برابر باو عنايت فرمود و اين است مراد از آتيناه اهله و مثلهم معهم ولى در روايات ما به احياء کسانيکه از او فوت کرده بودند بأجلهاى خودشان پيش از بليّه و احياء کسانيکه از او هلاک شده بودند در وقت نزول بلا تفسير شده و تصريح فرموده‌اند که از او گناهى سر نزده بود و در هر حال شکر نعمت حقّ را بجا آورد و ابتلاء او براى حکم و مصالحى بود که شمّه‌ئى از آن ذکر شد و تحقيق اينمقال و تفصيل اين اجمال در سوره ص بيايد انشاء اللّه تعالى و اين تفضّلات اخيره الهيه رحمتى بود از خداوند نسبت باو و موجب تذکر و تنبّهى براى عبادت و اطاعت کنندگان که بايد در تمام مراتب بلا صابر و شاکر باشند تا مشمول عنايات خاصه الهيّه شوند و ياد بايد نمود بامر الهى حضرت اسماعيل جدّ امجد حضرت ختمى مرتبت را که صبر فرمود بر توقف در وادى غير ذى زرع و بناء کعبه و اطاعت حقّ و ترک معصيت و مفارقت پدر و اقارب و تسليم در مقام ذبح و ساير مشاق و ادريس عليه السّلام را که صبر فرمود بر فعل طاعت و ترک معصيت و دعوت بحق و آزار خلق تا هلاک قومش و عروج او بآسمان و ذو الکفل را که در عيون از امام رضا عليه السّلام نقل نموده که او يوشع بن نون است و بنابراين ذو الکفل لقب آنحضرت بوده چون کفل بمعناى نصيب و بهره و حظّ است و باعتبار کثرت حظوظ الهيّه او ملقّب باين لقب شده و لابدّ در مشاق امور و بلايا صابر و شاکر بوده که خداوند از هر سه ايشان توصيف بصبر فرموده و از حضرت عبد العظيم عليه السّلام و ابن عبّاس و ساير مفسّرين اقوال مختلفه‌ئى راجع بهويّت و وجه تسميه آنحضرت باين اسم ذکر شده که حقير نقل آنها را لازم ندانستم و خداوند تمام انبياء را داخل در محيط رحمت بى‌پايان خود و مستغرق در آن فرمود در دنيا و آخرت چون از صلحا بودند و عمل
جلد 3 صفحه 572
ايشان شايسته بود پس هر کس اعمال خود را شايسته نمايد برحمت بى‌منتهاى حقّ واصل و مستغرق در نعمت او در دنيا و آخرت خواهد گرديد ..