اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ أَيُّوب‌َ إِذ نادي رَبَّه‌ُ أَنِّي مَسَّنِي‌َ الضُّرُّ وَ أَنت‌َ أَرحَم‌ُ الرّاحِمِين‌َ (83)
و حضرت ايوب زماني که خواند پروردگار خود را محققا مرا مس‌ّ کرده و اصابت کرده ضرر، و تو ارحم الراحمين هستي.
قضاياي ايّوب را خداوند در چندين آيه ذکر فرموده مثل همين سوره و در سوره ص: «وَ اذکُر عَبدَنا أَيُّوب‌َ إِذ نادي رَبَّه‌ُ أَنِّي مَسَّنِي‌َ الشَّيطان‌ُ بِنُصب‌ٍ وَ عَذاب‌ٍ (الي قولي تعالي:) إِنّا وَجَدناه‌ُ صابِراً نِعم‌َ العَبدُ إِنَّه‌ُ أَوّاب‌ٌ» آيه 40 الي 44 پنج آيه.
و در تفسير برهان در ذيل اينکه آيات اخبار بسياري مبسوط در چندين صفحه نقل کرده، و اينکه اخبار با يکديگر تعارض و تنافي دارند و بسياري از آنها با عقيده شيعه در مورد انبياء مخالف هستند، و ما بطور خلاصه آنچه که موافق با مذهب و مطابق با بعض اخبار هست بيان مي‌کنيم بحول اللّه و قوّته.
اولا: انبياء مبتلا به بلاهايي که موجب تنفّر ناس باشد نمي‌شوند زيرا بر خلاف غرض الهي است، و اخباري که دلالت دارد بر اينکه بدن ايّوب تمام قرحه و کرم افتاد و متعفن شد و العياذ باللّه او را در مزبله خارج شهر انداختند بکلي مطرود است چنانچه صدوق قدس سره مسندا روايت کرده از حضرت صادق عليه السلام از پدر بزرگوارش که فرمود:
(ان‌ّ ايّوب مع جميع ما ابتلي به لم ينتن له رائحة و لا قبحت له صورة، و لا خرجت منه مدّة من دم و لا قيح، و لا استقذره احد راه و لا استوحش منه احد شاهده، و لا تدوّد شي‌ء من جسده الحديث)
بلي بلاء متوجه
جلد 13 - صفحه 226
انبياء مي‌شود از امراض و ذهاب مال و اهل و امثال آنها چنانچه کليني از حضرت صادق عليه السلام مسندا روايت کرده که فرمود:
«ان اللّه عز و جل يبتلي المؤمن بکل بليّة و يميته بکل ميتة و لا يبتليه بذهاب عقله، الا تري ان ايوب کيف سلّطه عليه ابليس علي ماله و ولده و علي اهله و علي کل شي‌ء منه و لم يسلطه علي عقله ترکه له ليوحد اللّه به».
و ثانيا: شيطان همچو تسلّطي ندارد و قدرتي که بتواند مال کسي را ببرد يا کسي را تلف کند يا ضرر بدني وارد کند اگر چنين بود يک نفر مؤمن را روي زمين باقي نمي‌گذاشت فقط کار شيطان وسوسه است مقابل الهام ملک، و ابتلاهاي ايّوب از شدّت مرض و ذهاب مال و اولاد و اهل فعل الهي است چنانچه مکرر بيان شده در باب توحيد افعالي خلق و رزق و احياء و اماته و صحت و مرض و غنا و فقر و عزّت و ذلت مختص به خدا است شريک ندارد. شيطان وسوسه مي‌کرد بلکه بتواند ايوب را از شکر الهي باز دارد و هر چه بلا شدّت مي‌کرد ايوب شکر گزاريش بيشتر ميشد چنانچه انسان اگر در منتهي درجه بلا افتد نظر کند که آن قدر نعمت به او افاضه شده که از عهده شکر کوچکترين آنها بر نمي‌آيد حتي نفس شکر هم به توفيق الهي است و آن هم شکري لازم دارد و هکذا الي غير النّهاية.
و ثالثا: ابتلاهاي ايّوب نه از جهت تقصيري باشد حکمت بلاها بسيار است که يکي از آنها ارتفاع درجه است، و يکي امتحان است و حکمتهاي ديگر «البلاء موکّل بالانبياء ثم الاولياء ثم الامثل فالامثل».
هر که در اينکه بزم مقرّب‌تر است || جام بلا بيشترش مي‌دهند
هر که بود تشنه ديدار دوست || آب دم نيشترش مي‌دهند
از ابي عبد اللّه عليه السلام است فرمود:
«و ما اولهني الي اسلافي اشتياق يعقوب الي يوسف الا انه خير لي موضعا انا لاقيه (الخطبه)».
جلد 13 - صفحه 227
و رابعا: حضرت ايّوب در عصر خود در عزّت و شرافت و حسب و نسب و ثروت و دولت عديل و نظير نداشت، اما حسب و نسب او به سه واسطه به يعقوب مي‌رسيد، و عيالش نامش رحمة بود به يک واسطه به يوسف مي‌رسيد، و در حسن و جمال شبيه‌ترين خلق بود به يوسف چون پدرش خواب ديد که يوسف پيراهن خود را به اينکه دختر رحمة پوشانيد و گفت اينکه حسن و جمال من است بتو پوشانيدم و پدرش از انبياء بود، و ايّوب هم پدرش نبي بود و ثروت زيادي داشت که به ميراث به ايّوب رسيد.
و در خبر از حضرت صادق عليه السلام بروايت تحفة الاخوان از ابي بصير است که:
ايوب هزار اسب و هزار ماديان و هزار بغل و هزار بغله و سه هزار شتر و هزار و پانصد ناقه، و هزار بقره، و ده هزار گوسفند و پانصد ميش و سيصد خر ماده داشته و هر مادياني يک يا دو يا سه کرّه داشته و هر ناقه فصيل داشت و همچنين جميع مواشي او، و بر هر پنجاه از اينکه حيوانات يک راعي که مملوک او بود و هر مملوکي اهل و اولاد داشت. اينکه يک قسمت از حديث بود نقل کرديم، و اولاد زيادي پسر و دختر داشت که در عدد آنها و اسامي آنها اخبار مختلف است و تمام اينکه دولت و ثروت و اولاد آن هلاک شدند و از بين رفتند و مفاد:
«أَنِّي مَسَّنِي‌َ الشَّيطان‌ُ بِنُصب‌ٍ وَ عَذاب‌ٍ» اينکه است که شيطان در پيشگاه احديت عرض کرد که اينکه شکر گزاري ايّوب براي اينکه وفور نعمت است، خداوند براي اظهار مقام ايّوب مبتلاي به اينکه بلاها نمود و هر چه بلاي او زيادتر ميشد، شکر گزاري او زيادتر ميشد، ولي در اينکه آيه شريفه نسبت به شيطان نداده بلکه عرض کرد:
(أَنِّي مَسَّنِي‌َ الضُّرُّ وَ أَنت‌َ أَرحَم‌ُ الرّاحِمِين‌َ).
228