اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَاستَجَبنا لَه‌ُ وَ نَجَّيناه‌ُ مِن‌َ الغَم‌ِّ وَ کَذلِک‌َ نُنجِي المُؤمِنِين‌َ (88)
پس مستجاب کرديم دعاء او را و نجات داديم او را از غم‌ّ، و همين نحو نجات مي‌دهيم مؤمنين را.
(فَاستَجَبنا لَه‌ُ): امر رسيد به حوت آمد کنار دريا و يونس را از دهان خود انداخت روي زمين در حالي که بسيار ضعيف شده بود و قدرت بر حرکت نداشت، فورا خداوند درخت کدو خلق فرمود سايه بر بدن او انداخت، و بز کوهي مأمور شد مي‌آمد و از پستان خود به او شير ميداد تا قوّت و قدرت پيدا کرد که مي‌فرمايد:
«فَنَبَذناه‌ُ بِالعَراءِ وَ هُوَ سَقِيم‌ٌ وَ أَنبَتنا عَلَيه‌ِ شَجَرَةً مِن يَقطِين‌ٍ» صافات آيه 144 و 145.
(وَ نَجَّيناه‌ُ مِن‌َ الغَم‌ِّ): غم‌ّ يونس اينکه بود که مبادا مورد بي‌اعتنايي درگاه ربوبي شود و پس از اينکه عنايات مشعوف شد که مورد الطاف خداوند واقع شده قيام پيدا کرد و رو به طرف قوم نمود ديد تمام در ناز و نعمت هستند سبب پرسيد گفتند: به هدايت آن عالم پيش از نزول بلا رفتيم در صحرا و به دستور او بچّه‌ها را از مادرها جدا کرديم حتّي بچّه‌هاي حيوانات را و تضرّع در پيشگاه ربوبي کرديم و بلا بر طرف شد و به کوه موصل واصل شد، قوم دور او را گرفتند و ايمان آوردند.
اشکال: در سوره و الصافات مي‌فرمايد:
«وَ أَرسَلناه‌ُ إِلي مِائَةِ أَلف‌ٍ أَو يَزِيدُون‌َ» اينکه ترديد چه معني دارد با اينکه که در حق‌ّ خداوند ترديد نيست!
جواب: بعض مفسّرين گفتند: او بمعني بل است يعني بل يزيدون و بعضي
جلد 13 - صفحه 234
گفتند: بمعني و او است يعني و يزيدون. لکن هر دو خلاف ظاهر است و آنچه به نظر مي‌رسد و اللّه العالم اينکه که ابتدا که يونس آمد در ميان قوم صد هزار بودند لکن چون مدّت زيادي مکث کردند اولاد و احفاد آنها زياد شد بر صد هزار افزوده شد و آنها هم ايمان آوردند.
(وَ کَذلِک‌َ نُنجِي المُؤمِنِين‌َ) مؤمن بايد در هر شدّت و المي بيفتد در خانه خدا را رها نکند حتّي در شکم ماهي برود قادر متعال او را نجات مي‌بخشد.