اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ حَرام‌ٌ عَلي قَريَةٍ أَهلَکناها أَنَّهُم لا يَرجِعُون‌َ (95)
در ترجمه و تفسير اينکه آيه شريفه مفسّرين اختلاف کردند بعضي کلمه لا را در لا يرجعون گفتند: زائده است و معني اينکه است که حرام است بر هر اهل قريه که بعذاب الهي هلاک شدند اينکه که برگردند به دنيا و زندگاني کنند.
و اينکه قول بعلاوه از اينکه مکرّر گفته‌ايم کلمه زايده در قرآن نيست خلاف ظاهر قرآن است. زيرا تمام اهل عالم مي‌دانند کسي که مرد و هلاک شد ديگر زنده نمي‌شود و اينکه امر واضح و روشن را خداوند توضيح واضح نمي‌دهد.
و بعضي گفتند: حرام در اينجا بمعني واجب است يعني واجب است اينکه که رجوع نکنند در دنيا. اينکه هم در اشکال نظير سابق است.
بعضي گفتند: حرام اينکه که در قيامت رجوع نکنند، البتّه در قيامت رجوع مي‌کنند و به عذاب قيامت معذّب مي‌شوند. اينکه هم به نظر تمام نيست. زيرا رجوع در قيامت اختصاص به اينها ندارد خلق اوّلين و آخرين مؤمن و کافر همه رجوع مي‌کنند و به پاداش عمل خود جزاء داده مي‌شوند.
و آنچه بنظر مي‌رسد اينکه آيه يکي از ادلّه رجعت است که ضروري مذهب
جلد 13 - صفحه 242
شيعه است، و اخبار متواتره بتواتر اجمالي بر او قائم است و در اخبار دارد: کساني که در دوره رجعت رجوع به دنيا مي‌کنند:
«من محّض الايمان محضا و من محّض الکفر محضا»
تا مؤمنين خدمت ائمّه طاهرين به نعم الهي متنعّم شوند، و کفّار به عقوبات دنيوي از آنها انتقام کشيده شود.
اينکه آيه شريفه بيان مي‌فرمايد که آن کفّار محض که رجوع مي‌کنند در دوره رجعت کفّاري هستند که بعذاب الهي هلاک نشده باشند و بمرگ طبيعي از دنيا رفته باشند، و امّا کفّاري که بعذاب الهي هلاک شدند مثل قوم نوح و هود و صالح و لوط و شعيب و فرعونيان و اشباه آنها ديگر در دوره رجعت بر نمي‌گردند چون عذاب دنيوي را درک کرده‌اند فقط در قيامت بازگشت دارند براي عذاب آن عالم، و بر طبق اينکه معني هم خبري داريم از حضرت صادق عليه السلام فرمود:
«کل قرية اهلک اللّه اهلها بالعذاب لا يرجعون في الرجعة، فيرجعون من محّض الايمان و غيرهم من لم يهلکوا بالعذاب و محّض الکفر».