اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
حَتّي إِذا فُتِحَت يَأجُوج‌ُ وَ مَأجُوج‌ُ وَ هُم مِن کُل‌ِّ حَدَب‌ٍ يَنسِلُون‌َ (96)
حتّي زماني که فتح کردند يأجوج و مأجوج، و آنها از هر بلندي فرود آيند، قضيّه يأجوج و مأجوج را در سوره کهف بيان کرديم و خلاصه آن اينکه که نتوانستيم بفهميم که اينها کيايند آيا از افراد وحشي انسان هستند، يا از حيوانات وحشي! و کلمات مفسّرين که بعضي مي‌گفتند:
که از طوائف اتراک هستند، و بعضي گفتند که: از نطفه آدم که در خاک ريخته شد بوجود آمدند که از پدر با انسان شريک هستند و از مادر جدا،
جلد 13 - صفحه 243
بعضي گفتند که: يک نوع حيوان هستند تماما بي‌مدرک است، و با اکتشاف جديد که از تمام نقاط ارض با خبر هستند سازش ندارد، و با اخبار کمال تنافي را دارد که مي‌فرمايد:
«يملأ الارض قسطا و عدلا».
و بالجمله فتح يأجوج و مأجوج از اشراط ساعت و قيامت شمرده شده چنانچه از همين آيه هم استکشاف مي‌توان کرد، و لازم نيست که مقارن با قيامت باشد.
بلي از اشراط ساعت- و لو هزاران سال قبل از قيامت باشد- شمرده مي‌شود، و آنچه فعلا در نظر مي‌آيد اينکه همين بعض دول جديده باشند که متمدّنه و مترقّيه مي‌شمارند و از حيوانات وحشي وحشي‌ترند که حتّي حيوانات وحشي را مي‌بلعند و از بين مي‌برند و در اينکه آيه شريفه تعبير به فتح فرموده.
(حَتّي إِذا فُتِحَت يَأجُوج‌ُ وَ مَأجُوج‌ُ) و فتح غير از شکستن سدّ است چنانچه تصوّر کردند، و جمله (وَ هُم مِن کُل‌ِّ حَدَب‌ٍ يَنسِلُون‌َ) شايد به توسّط هواپيماها و طيّاره‌ها پائين مي‌آيند و بنده‌گان خدا را نابود مي‌کنند که الآن آثارش ظاهر است و مسلّما قبل از ظهور واقع مي‌شود. و ممکن است ضمير هم راجع به خلق باشد در:
(وَ هُم مِن کُل‌ِّ حَدَب‌ٍ يَنسِلُون‌َ): يعني از قبور خارج مي‌شوند و در صحراي قيامت پراکنده مي‌شوند، و اللّه العالم.