اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
يَوم‌َ تَرَونَها تَذهَل‌ُ کُل‌ُّ مُرضِعَةٍ عَمّا أَرضَعَت وَ تَضَع‌ُ کُل‌ُّ ذات‌ِ حَمل‌ٍ حَملَها وَ تَرَي النّاس‌َ سُکاري وَ ما هُم بِسُکاري وَ لکِن‌َّ عَذاب‌َ اللّه‌ِ شَدِيدٌ «2»
روزي که خواهيد ديد هر زن شيرده بچه شيرخوار خود را رها مي‌کند و هر زن حامل بچّه خود را سقط مي‌کند.
و امّا زلزله ثانيه که تمام از قبر خارج مي‌شوند و در صحراي قيامت وارد مي‌شوند قسمت دوّم اينکه آيه بيان مي‌فرمايد:
(وَ تَرَي النّاس‌َ سُکاري وَ ما هُم بِسُکاري وَ لکِن‌َّ عَذاب‌َ اللّه‌ِ شَدِيدٌ و مي‌بيني مردم را بحال مستي پريشان حال ولي نيستند آنها مست و لکن عذاب الهي شديد است. و باين دو اشاره دارد آيه شريفه که اشاره شد: «يَوم‌َ تَرجُف‌ُ الرّاجِفَةُ تَتبَعُهَا الرّادِفَةُ» و آيه شريفه: «وَ نُفِخ‌َ فِي الصُّورِ فَصَعِق‌َ مَن فِي السَّماوات‌ِ وَ مَن فِي الأَرض‌ِ إِلّا مَن شاءَ اللّه‌ُ ثُم‌َّ نُفِخ‌َ فِيه‌ِ أُخري فَإِذا هُم قِيام‌ٌ يَنظُرُون‌َ» زمر آيه 68.
(وَ تَرَي النّاس‌َ سُکاري) خطاب به پيغمبر است که بنظر تو مي‌آيد اينکه هايي که از قبور خارج مي‌شوند مثل آدمي که مست شراب شده عقل و شعور و ادراکش را از دست داده و گيج و بيج شده از شدّت احوال قيامت، و کلمه النّاس و لو جمع محلّي بلام است و افاده عموم دارد لکن مراد أهل عذاب هستند بقرينه جمله بعد.
و أما أهل سعادت از قبر که خارج مي‌شوند با کمال اطمينان و بشارتها وارد مي‌شوند و حمد الهي بجا مي‌آورند که مي‌فرمايد: «وَ سِيق‌َ الَّذِين‌َ اتَّقَوا رَبَّهُم إِلَي الجَنَّةِ زُمَراً حَتّي إِذا جاؤُها وَ فُتِحَت أَبوابُها وَ قال‌َ لَهُم خَزَنَتُها سَلام‌ٌ عَلَيکُم طِبتُم فَادخُلُوها خالِدِين‌َ وَ قالُوا الحَمدُ لِلّه‌ِ الَّذِي صَدَقَنا وَعدَه‌ُ وَ أَورَثَنَا الأَرض‌َ نَتَبَوَّأُ مِن‌َ الجَنَّةِ حَيث‌ُ نَشاءُ فَنِعم‌َ أَجرُ العامِلِين‌َ» زمر آيه 73 و 74.
(وَ ما هُم بِسُکاري): مست نيستند، و شراب و مسکر نخورده‌اند.
جلد 13 - صفحه 264
(وَ لکِن‌َّ عَذاب‌َ اللّه‌ِ شَدِيدٌ): زمين مثل کوره حدّادي، شمس يک ني بالاي سر آنها، آتش اطراف آنها را احاطه کرده، ملائکه عذاب دور آنها حلقه زده‌اند، سرائر آنها ظاهر شده با صورت سياه وارد شده‌اند و غير اينها از احوال روز محشر.