اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ مِن‌َ النّاس‌ِ مَن يُجادِل‌ُ فِي اللّه‌ِ بِغَيرِ عِلم‌ٍ وَ يَتَّبِع‌ُ کُل‌َّ شَيطان‌ٍ مَرِيدٍ «3»
و بعض ناس کسي است که مجادله مي‌کند درباره خداوند بدون علم و مدرکي و متابعت مي‌کند هر شيطان رانده شده را.
(وَ مِن‌َ النّاس‌ِ): من تبعيضيه است که اشاره ببعض کفّار است يعني در ميانه کفّار کساني هستند.
(مَن يُجادِل‌ُ فِي اللّه‌ِ): مباحثه و معارضه است و کلمه في اللّه دعاوي است که بسياري از کفّار داشتند، شريک براي او قرار دادند، ملائکه را دختران خدا گفتند، عزير و عيسي را پسران خدا پنداشتند، خدا را جسم دانستند، و ساير مزخرفات که در مذاهب باطله است حتّي کساني که در توحيد صفاتي و أفعالي مخالفت کردند.
(بِغَيرِ عِلم‌ٍ): از براي علم دو اطلاق است يکي مقابل جهل دانا و نادان، و ديگر مقابل ظن‌ّ و شک‌ّ و وهم، و جهل هم دو اطلاق دارد بسيط و مرکّب. جهل مرکّب آنکه: نداند و نداند که نداند، و بسياري از اينکه طبقات جاهل مرکّب هستند خيال مي‌کنند که عالم هستند و نمي‌دانند که جاهل هستند و بر مدّعاي خود دليلي ندارند فقط تقليد آباء، و بالاخص‌ّ در اينکه عصر حاضر بسياري هستند که أصل وجود خدا را منکرند و غير از محسوسات به هيچ أمير معتقد نيستند.
(وَ يَتَّبِع‌ُ کُل‌َّ شَيطان‌ٍ مَرِيدٍ): شياطين بسيار هستند شياطين جنّي و انسي و
جلد 13 - صفحه 265
مبلّغين سوء و هر کدام دستوراتي دارند و توابع آنها هم بسيارند.