تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِنَّ اللَّهَ يُدْخِلُ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ إِنَّ اللَّهَ يَفْعَلُ ما يُرِيدُ «14»
«1». کشّاف، ج 3، ص 27، چاپ 1354 هجريّة.
جلد 9 - صفحه 27
بعد از ذکر شاکين در اسلام بيان ثواب ثابتين را مى‌فرمايد:
إِنَّ اللَّهَ يُدْخِلُ الَّذِينَ آمَنُوا: بدرستى که خداى تعالى در مى‌آورد آنان را که تصديق نموده‌اند رسول را. وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ: و بجا آوردند کارهاى شايسته را.
جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ: بوستانهائى که جارى مى‌شود زيرا اشجار يا جلو غرفه‌هاى آن نهرها، زيرا نزهت و نضارت بستان به جريان نهر آب است در آن.
إِنَّ اللَّهَ يَفْعَلُ ما يُرِيدُ: بدرستى که خداوند سبحان بجا مى‌آورد آنچه خواهد بر وجه حکمت و مصلحت از مکافات موحد و مجازات مشرک، و هيچکس نيست که دافع و مانع اثابت و عقوبت او شود.
تنبيه: 1- چون آيه شريفه بعد از بيان حال مترددين در ايمان است، پس دلالت دارد بر آنکه ايمانى که موجب وارد شدن بهشت شود ايمانى است که صاحبش ثابت باشد بر آن تا آخر عمر، و الا ايمانى که بعد از آن شرک و ترديد حاصل يا ارکان ايمانى متزلزل گردد قطعا موجب ثواب دائمى اخروى نخواهد بود.
2- آيه شريفه دال است بر آنکه تصديق قلبى بدون عمل جوارحى فايده اى بر آن مترتب نخواهد بود، زيرا هر جا در قرآن شريف ثواب اخروى را براى اهل ايمان مقرر داشته، اعمال صالحه را هم قرين آن ساخته؛ پس اين تقارن دال است بر آنکه طاعات و عبادات مدخليت در ايمان، يا به نحو جزئيت و يا شرطيت بلکه در بعض اخبار امام مى‌فرمايد: ايمان عمل است تماما و قول بعض آن عمل باشد.
در کافى- ابى عمرو زبيرى روايت نموده که به حضرت صادق عليه السلام عرض کردم: ايّها العالم اخبرنى اىّ الاعمال افضل عند اللّه؟ قال: ما لا يقبل اللّه شيئا الّا به قلت و ما هو؟ قال: الايمان باللّه الّذى لا اله الّا هو اعلى الاعمال درجة و اشرفها منزلة و اسناها حظا قال: قلت الا تخبرنى عن الايمان، اقول هو و عمل ام قول
جلد 9 - صفحه 28
بلا عمل فقال: الايمان عمل کله و القول بعض ذلک العمل بفرض من اللّه:
(الحديث) «1» اى عالم، خبر فرما کدام اعمال افضل است نزد خدا؟ فرمود: آن عملى که قبول نمى‌فرمايد خدا چيزى را مگر به سبب آن. عرض کردم: چيست آن؟
فرمود: ايمان به خدائى که نيست خدائى مگر ذات يگانه او، اعلاى اعمال است از جهت درجه، و شريفترين آنهاست از حيث منزلت و رفيع بودن از جهت حظ و بهره. عرض کردم: خبر نمى‌فرمائى از ايمان، آيا قول و عمل است يا قول است بدون عمل؟ فرمود: ايمان تماما عمل، و قول بعض آن عمل است به واجب شدن آن از جانب خدا ...