تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
مَنْ کانَ يَظُنُّ أَنْ لَنْ يَنْصُرَهُ اللَّهُ فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ فَلْيَمْدُدْ بِسَبَبٍ إِلَى السَّماءِ ثُمَّ لْيَقْطَعْ فَلْيَنْظُرْ هَلْ يُذْهِبَنَّ کَيْدُهُ ما يَغِيظُ «15»
شأن نزول: ابن زيد نقل نموده که گروهى از غطفان در قبول اسلام توقف نموده گفتند: اميدواريم مهم حضرت محمد صلّى اللّه عليه و آله از پيش نرود و مغلوب گردد، پس اگر امروز اسلام آوريم دوستى که ميان ما و يهود است منقطع گردد، معذلک مزد مدد اهل اسلام به ما نرسد؛ حق تعالى به جهت رد قول ايشان آيه شريفه نازل فرمود: «2» مَنْ کانَ يَظُنُّ أَنْ لَنْ يَنْصُرَهُ اللَّهُ: (در کلام شريف چيزى مطوى است.
«1». اصول کافى، کتاب الايمان و الکفر، باب فى انّ الايمان مبثوث لجوارح البدن کلّها، حديث 1، ج 2، ص 33.
«2». تفسير ابو الفتوح رازى، ج 8، ص 78.
جلد 9 - صفحه 29
تقدير اينکه بدرستى که خدا يارى کننده پيغمبر خود باشد در دنيا و آخرت پس) هر که باشد که گمان برد از دشمنان رسول و بدخواهان آن حضرت آنکه نصرت ندهد خداى تعالى پيغمبر خود را. فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ: در دنيا به اعلاى کلمه و اظهار حجيت و غلبه او بر دشمنان، و در آخرت به علو درجه و شفاعت و قرب و کرامت. نزد بعضى معنى آنکه هر که در حق خداى تعالى بدگمان باشد که حق تعالى روزى ندهد او را در دنيا و آخرت، يا آنکه ارزاق به يد قدرت خداست و بهيچ کس نمى‌رسد مگر به مشيت او و بنده بايد راضى شود به قسمت او، پس هر که بدگمان شود به خدا. فَلْيَمْدُدْ بِسَبَبٍ إِلَى السَّماءِ: پس بايد که به جهت ازاله غيظ خود، بکشد رسنى به سقف خانه خود، يعنى ريسمانى از سقف خانه خود بياويزد و در خود بندد. ثُمَّ لْيَقْطَعْ: پس بايد ببرد آن رسن را تا به زمين افتد و بميرد، يا رسن را در گردن افکند و خفه گرداند خود را مانند کسانى که خشم بر آنها مستولى شده باشد چنين کنند. نزد بعضى آنست که رسنى از آسمان دنيا بياويزد و دست در آن زده قطع مسافت کند تا به فلک رسد در دفع نصرت پيغمبر يا در تحصيل و تکثير رزق خود جهد تمام نمايد.
فَلْيَنْظُرْ هَلْ يُذْهِبَنَّ کَيْدُهُ: پس هر آينه نگاه کند به نظر تأمل که با وجود اين کلفتها آيا مى‌برد اين کار حيله آميز که نهايت قدرت او است. ما يَغِيظُ: آنچه به خشم مى‌آورد او را از کار پيغمبر و اميد داشت که رسول خدا منصور نشود، يا از استيصال نشدن مشرکان فورا، يا وسعت نداشتن روزى خود. اين مثل آنست که يکى از ما کارى نتواند کرد و تغيير امرى نتوان نمود به او گويند: اين کار چنين خواهد بود و اگر تو از آن کراهت دارى و تاب ديدن آن ندارى خود را به حلق بياويز تا ببينى مدعاى تو به آن حاصل مى‌شود يا نه، و به آسمان برو و دفع آن نما.
نکته: تسميه فعل مذکور به «کيد» يا به جهت وضع آن است در موضع کيد از جهت آنکه قادر بر غير آن نيست، و يا بر سبيل استهزا است، زيرا به آن فعل با محسود کيد نکرده بلکه با نفس خود کيد نموده. «1»
«1». تفسير منهج الصّادقين، ج 6، ص 144، چاپ کتابفروشى اسلاميّه.
جلد 9 - صفحه 30