اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِن‌َّ اللّه‌َ يُدخِل‌ُ الَّذِين‌َ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحات‌ِ جَنّات‌ٍ تَجرِي مِن تَحتِهَا الأَنهارُ إِن‌َّ اللّه‌َ يَفعَل‌ُ ما يُرِيدُ «14»
محققا خداوند داخل مي‌فرمايد کساني را که ايمان آوردند و عمل بصالحات نمودند بهشت‌ها و باغاتي که جاري مي‌شود از زير آنها يعني از پاي عمارات نهرهايي، محققا خداوند آنچه را اراده نمايد بجا مي‌آورد.
اينکه وعده الهي تخلّف پذير نيست چون خلف وعد قبيح است و محال است از خدا صادر شود. بلي خلف وعيد مانع ندارد بلکه حسن دارد لکن اينکه وعده از راه تفضل است نه استحقاق. زيرا مؤمن هر چه ايمانش کاملتر باشد و اعمال صالحه او زيادتر باشد اداء شکر کوچکترين نعم الهي را نمي‌کند، لکن وعيد از راه استحقاق است و زائد بر استحقاق عذاب نمي‌کند بلکه بسا عفو مي‌فرمايد و مي‌آمرزد و گذشت مي‌کند لذا مي‌فرمايد در مقابل کفّار و مشرکين و ضالّين:
(إِن‌َّ اللّه‌َ): بفضل و کرمش (يُدخِل‌ُ الَّذِين‌َ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحات‌ِ):
ايمان به جميع عقايد حقّه و فعل واجبات و ترک محرّمات که تقوي نام دارد.
(جَنّات‌ٍ): هر مؤمني جنّاتي دارد از هشت جنّت، فردوس، عدن، جنة المأوي، جنّة الخلد و غير اينها.
(تَجرِي مِن تَحتِهَا الأَنهارُ) چهار نهر (مِن عَسَل‌ٍ مُصَفًّي، مِن لَبَن‌ٍ لَم يَتَغَيَّر طَعمُه‌ُ، مِن خَمرٍ لَذَّةٍ لِلشّارِبِين‌َ، مِن ماءٍ غَيرِ آسِن‌ٍ).
(إِن‌َّ اللّه‌َ يَفعَل‌ُ ما يُرِيدُ): اراده او علم بصلاح است مقابل کراهت که علم بفساد است، و از صفات ذات است و از شئون علم مثل حکمت که علم به مصلحت و مفسده است و سميع علم به مسموعات و بصير علم به مبصرات و مدرک علم به جزئيّات، و فعل بمعني مصدري ايجاد است که به مجرّد اينکه صلاح بداند ايجاد مي‌فرمايد، و کلمه ما فعل بمعني اسم مصدري است که موجود مي‌شود.
276