تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ أَذِّنْ فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوکَ رِجالاً وَ عَلى کُلِّ ضامِرٍ يَأْتِينَ مِنْ کُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ «27»
حق تعالى قصه اعلام خليل را به حبيب خود اخبار فرمايد:
وَ أَذِّنْ فِي النَّاسِ بِالْحَجِ: و ندا کن اى ابراهيم در ميان مردمان به دعوت حج و امر به آن، يعنى بخوان ايشان را به طواف خانه و امر نما ايشان را به ادا کردن ساير مناسک آن. يَأْتُوکَ رِجالًا: بيايند به سوى تو در حالتى که پيادگان باشند، وَ عَلى کُلِّ ضامِرٍ: و در حالتى که سواران باشند بر هر شتر لاغر شده و نزار گشته به جهت دورى سفر که به جديت و کوشش تمام، يَأْتِينَ مِنْ کُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ: آيند آن شتران از هر راه فراخ که دور باشد. مراد آنکه مردم را به وجوب حج دعوت کن که سواره و پياده خواهند آمد.
سعيد بن جبير نقل نموده که ابن عباس به پسران خود گفت: اى پسران، حج نمائيد پياده در حالت آمدن و بازگشتن که من از پيغمبر خدا صلّى اللّه عليه و آله شنيدم فرمود: براى حاج سواره به هر قدمى که راحله او بردارد هفتاد حسنه، و هر شخصى که پياده حج نمايد هفتصد حسنه از حسنات حرم. گفتند:
يا رسول اللّه حسنات حرم چيست؟ فرمود: هر حسنه آن مقابل صد هزار حسنه است در غير آن. «1» در کشف الغمه- نقل نموده که حضرت امام حسن عليه السّلام پانزده حج گزارد پياده، و ملازمان او اسبان خوش رفتار را با او مى‌کشيدند تا مکه معظمه. «2» و شبهه اى نيست هر قدر مسافت دورتر ثواب آن زيادتر خواهد بود.
قول دوم- آنکه امر به اعلام، متوجه حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله
«1». مجمع البيان، ج 4 ص 81.
«2». کشف الغمه في معرفة الائمة، ج 1، ص 556، به نقل از کتاب صفة الصفوة.
جلد 9 - صفحه 44
مى‌باشد و در حجة الوداع و در عين المعانى نيز چنين گفته و مصدق اين قول است آنچه از حضرت صادق عليه السّلام مأثور است که پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله قبل از حجة الوداع ده سال در مدينه اقامت، و در اين مدت به حج نرفت. چون اين آيه نازل شد، منادى خود را فرمود ندا کند ميان مردمان به حج، پس در مدينه خلايق بسيار از اعراب و غيره جمع شدند و حضرت بيست و ششم ذى القعده از مدينه بيرون رفت، چون به مسجد شجره رسيد وقت زوال بود، هم آنجا غسل نموده نيت حج قرآن فرمود، و بعد از اداى ظهرين متوجه مکه شد و مناسک حج را بجا آورد. پس بنابراين قول معنى آنکه: اى پيغمبر ندا و اعلام فرما مردمان را و دعوت نما آنها را به طواف خانه خدا تا سواره و پياده بيايند نزد تو. «1»