تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ إِذْ بَوَّأْنا لِإِبْراهِيمَ مَکانَ الْبَيْتِ أَنْ لا تُشْرِکْ بِي شَيْئاً وَ طَهِّرْ بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَ الْقائِمِينَ وَ الرُّکَّعِ السُّجُودِ «26»
وَ إِذْ بَوَّأْنا لِإِبْراهِيمَ مَکانَ الْبَيْتِ: و ياد بياور اى پيغمبر زمانى را که تعيين مرجع کرديم براى حضرت ابراهيم عليه السّلام جاى خانه کعبه را در وقت ساختن، يعنى آن مکان را بازگشت او گردانيديم تا رجوع به آن نموده بر آن خانه بنا کند و عبادت نمايد.
چون در زمان نوح عليه السّلام خداى تعالى رفع خانه کعبه فرمود، پس حق تعالى امر نمود ابراهيم عليه السّلام را تا جاى آن خانه بسازد و در کيفيت دلالت و راهنمائى او اختلاف است:
1- حق تعالى ابرى فرستاد تا سايه افکند بر آن مقدار که زمين خانه بوده.
2- باد را امر فرمود تا به اندازه آن زمين را برفت.
3- نزد بعضى جبرئيل بيامد و به دور آن مکان خطى کشيد و حضرت ابراهيم عليه السّلام بر اساس قديم بنا نمود.
«1». تفسير برهان، ج 3، روايت 3، ص 84 به نقل از ابن ابى عمير، چاپ دار الکتب العلميه قم.
«2». تفسير برهان، ج 3، روايت 4، ص 84 به نقل از ابن ابى عمير، چاپ دار الکتب العلميه قم.
جلد 9 - صفحه 42
و ابراهيم را به بندگى خود گرفتيم به اين وجه که وحى فرموديم به او: أَنْ لا تُشْرِکْ بِي شَيْئاً: اينکه شرک نياور به ذات من چيزى را، زيرا از شريک، منزه و مقدس باشم بلکه مرا به يگانگى پرستش و ستايش نما. وَ طَهِّرْ بَيْتِيَ: و پاک ساز خانه مرا از بتها و جميع چيزهاى ناشايسته از اقذار و انجاس، لِلطَّائِفِينَ:
براى طواف کنندگان به دور آن، وَ الْقائِمِينَ: و براى ايستادگان در نماز، وَ الرُّکَّعِ السُّجُودِ: و رکوع کنندگان و سجود نمايندگان.
مراد به راکعان و قائمان و ساجدان نماز گزارندگانند. اين از قبيل تعبير شى‌ء است به ارکان آن و به جهت دلالت بر آنکه آنها از معظم افعال نمازند، يا اشاره است به آنکه هر يک از آنها مستقلند در علت غائيه تطهير، چه برسد به آنکه با هم جمع شوند.
اکثر مفسران برآنند که مراد به طائفين اهل آفاقند که به طواف خانه توجه نمايند و به قائمين کسانى که مقيم و موطن در آنند، و مراد به راکعان و ساجدان نمازگزارانند. «1» على بن ابراهيم قمى رحمه اللّه نقل نموده که: چون ابراهيم خليل عليه السّلام خانه کعبه را تمام نمود، وحى شد به او که همه مردم را به زيارت خانه بخوان. ابراهيم عليه السّلام گفت: آواز من به کجا رسد؟! خطاب رسيد: از تو ندا کردن، از من رسانيدن. پس خليل به فرمان ملک جليل در «مقام» و بنابر اشهر بر کوه «ابو قبيس» بر آمد و هر دو انگشت بر گوش نهاده به آواز بلند ندا نمود: اى مردمان، خداوند حج خانه خود را بر شما واجب و شما را بدان دعوت فرموده اجابت کنيد. حق تعالى صداى او را به جميع مردمان اهل عالم و به هر که در اصلاب پدران و ارحام مادران بودند از مشرق تا مغرب رسانيد، و صداى دعوت او را به همه ذرات آدم شنوانيد، هر کس در علم الهى بود که حج گزارد به جواب «لبيک اللهم لبيک» مبادرت نمود. «2»
«1». تفسير منهج الصّادقين، ج 6، ص 154، چاپ کتابفروشى اسلاميّه.
«2». تفسير برهان، ج 3، روايت 1، ص 85.
جلد 9 - صفحه 43