تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
لِيَشْهَدُوا مَنافِعَ لَهُمْ وَ يَذْکُرُوا اسْمَ اللَّهِ فِي أَيَّامٍ مَعْلُوماتٍ عَلى ما رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِيمَةِ الْأَنْعامِ فَکُلُوا مِنْها وَ أَطْعِمُوا الْبائِسَ الْفَقِيرَ «28»
لِيَشْهَدُوا مَنافِعَ لَهُمْ: به جهت آنکه حاضر شوند نزد منفعتها که مر ايشان راست، يعنى به منافع دينى يا دنيوى خود برسند که آن ارباح تجارت است در دنيا و يا رسيدن به جنات اعلى در عقبى، و مستفيض شدن به عفو و مغفرت از جانب حق تعالى. اول، قول ابن عباس و سعيد بن جبير است، و بنابراين غرض از ذکر منافع ترغيب مردمان است به مکه، چه آن بى‌زرع است که اگر اين ترغيب نمى‌بود سکان آنجا متضرر مى‌شدند، و لذا حضرت ابراهيم عليه السّلام گفت:
«فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِي إِلَيْهِمْ» «2» و ثانى، قول سعيد بن مسيب و عطيه و از
«1». تفسير منهج الصادقين (چ سوم اسلاميّه) ج 6، ص 156.
«2». تفسير منهج الصّادقين، ج 6، ص 158، چاپ کتابفروشى اسلاميّه.
جلد 9 - صفحه 45
حضرت باقر نيز مأثور و احاديث متظافره در اين باب شاهد بر اين قول مى‌باشد.
وَ يَذْکُرُوا اسْمَ اللَّهِ: و به جهت آنکه ياد کنند نام خداى را به تلبيه و تکبير و غير آن از اذکار، فِي أَيَّامٍ مَعْلُوماتٍ: در روزهاى دانسته شده و معلوم و معهود در ميان ايشان که آن دهه اول ذيحجه است و مراد به «مَعْدُوداتٍ» در آيه «وَ اذْکُرُوا اللَّهَ فِي أَيَّامٍ مَعْدُوداتٍ» ايام تشريق است که آن روز نحر و سه روز بعد از آن (11، 12 و 13 ذيحجه) ميباشد و معدودات ايّام عشر (ده روز اول ذيحجه) است و اين قول از حضرت باقر عليه السّلام مروى است. خلاصه تا ذکر خدا کنند، عَلى ما رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِيمَةِ الْأَنْعامِ: بر آنچه روزى داده است ايشان را از بسته زبانان چهارپايان از شتر و گاو و گوسفند. پس مراد آنست که در حين ذبح و نحر، نام خدا ببرند و به اسم او بکشند نه به اسم بتان، همچنانکه شعار کفار است. پس مراد به ذکر تسميه باشد. بنابر اول معنى آنکه تا ذکر خدا کنند و به حمد و شکر او قيام نمايند بر آنچه روزى ايشان گردانيده از انعام. از حضرت صادق عليه السّلام مروى است که مراد تکبير است به منى در عقب پانزده نماز که اول آن ظهر عيد باشد و اين نيز مؤيد قول دوم است. «1» مشرکين به اسم بتان خود قربانى مى‌کردند و گوشت قربانى نمى‌خوردند و خوردن آن را گناه مى‌دانستند، حق تعالى رسوم باطله آنها را در هم شکسته اهل ايمان را امر مى‌فرمايد که به نام من قربانى کنيد.
فَکُلُوا مِنْها: (امر براى ندب و اباحه است) پس بخوريد از گوشت آن، وَ أَطْعِمُوا الْبائِسَ الْفَقِيرَ: و بخورانيد از آن قربانى درمانده محنت کشيده محتاج تنگدست را. نزد بعضى «بائس» کسى است که اثر شدت و محنت گرسنگى و برهنگى بر او ظاهر شده باشد. و نزد بعضى «بائس» آنست که دست خود را براى سؤال دراز کند. يا کسى است که مردمان عار داشته باشند از مجالست او به جهت زيادتى پريشانى و خوارى او. در کافى- حضرت صادق عليه السّلام فرمايد: «بائس» زمينگيرى است که توانائى خارج شدن ندارد به جهت
«1». همان مدرک.
جلد 9 - صفحه 46
زمين گيريش. «1»