اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
ثُم‌َّ ليَقضُوا تَفَثَهُم وَ ليُوفُوا نُذُورَهُم وَ ليَطَّوَّفُوا بِالبَيت‌ِ العَتِيق‌ِ «29»
پس از نحر رفع کنند و بر طرف نمايند پليديهاي خود را و بايد وفا کنند
جلد 13 - صفحه 294
به نذرهاي خود و بايد طواف بکنند به دور خانه عتيق.
(ثُم‌َّ ليَقضُوا تَفَثَهُم): بسياري از مفسّرين گفتند: مراد حلق رأس و قص‌ّ شارب و ظفر و حلق عانه و امثال آن که بر محرم حرام بود ديگر حلال مي‌شود مگر سه تا از محرّمات احرام که باقي است. بعضي گفتند: رفع کثافات بدنيّه است به غسل در روز عيد. بعضي گفتند: رمي جمرات است در ايّام تشريق و لکن مطلق است شامل جميع کثافات مي‌شود حتّي کثافات معنويّه به توبه و انابه و اداء حقوق النّاس و حقوق الهيّه و نحو اينها.
(وَ ليُوفُوا نُذُورَهُم): بعضي گفتند: نذر اضحيّه است زايد بر قرباني، بعضي گفتند: مطلق نذرهايي که کرده است. لکن ظاهر اينکه است که مراد بقيه اعمال حج‌ّ است که حاجي به مجرّد احرام متعهد شده که اعمال حج‌ّ را با تمام رساند از رمي جمرات، بيتوته در مني در ليالي و ايّام تشريق، و آمدن بمکّه براي طواف زيارت و نماز طواف، و سعي صفا و مروه.
(وَ ليَطَّوَّفُوا بِالبَيت‌ِ العَتِيق‌ِ): نوع مفسّرين همان طواف حج‌ّ که طواف زيارتش گويند مي‌گويند: لکن اخبار اهل بيت بلکه ظاهر خود آيه مراد طواف نساء است. زيرا طواف حج‌ّ داخل در «وَ ليُوفُوا نُذُورَهُم» بود.
و چون عامّه طواف نساء ندارند و حج‌ّ تمتّع را منکراند حمل بر طواف حج‌ّ کردند، و اينکه از بدع ثاني است که گفت: متعتان کانتا في عهد رسول اللّه محلّلتان و انا احرّمهما و اعاقب عليهما متعة النّساء و متعة الحج‌ّ».
و ممکن است بگوئيم بر اينکه که حرام زاده دشمن علي امير المؤمنين است نظر به اينکه بود که متعه نساء برداشت که کساني که متمکّن از ازدواج نيستند ناچار دفع شهوت خود را بزنا کنند و کساني که به حج‌ّ مي‌روند زن بخانه آنها حرام مي‌شود و اولاد آنها حرام زاده مي‌شوند. (المعني في بطن الشّاعر) لا يخفي لطفه.
و بيت را عتيق گفتند براي اينکه است که: «إِن‌َّ أَوَّل‌َ بَيت‌ٍ وُضِع‌َ لِلنّاس‌ِ لَلَّذِي بِبَکَّةَ
جلد 13 - صفحه 295
مُبارَکاً» آل عمران آيه 90. چون آدم بنا کرد و در طوفان خراب شد و ابراهيم تجديد کرد.