تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ ما مُحَمَّدٌ إِلاَّ رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَ فَإِنْ ماتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلى أَعْقابِکُمْ وَ مَنْ يَنْقَلِبْ عَلى عَقِبَيْهِ فَلَنْ يَضُرَّ اللَّهَ شَيْئاً وَ سَيَجْزِي اللَّهُ الشَّاکِرِينَ (144)
در غزوه احد و فرياد شيطان و فرار منهزمان به مدينه، حضرت، ايشان را مؤاخذه فرمود که چرا فرار کرديد؟ معذرت خواستند و گفتند: صداى کشته شدن تو را شنيديم و از غايت وحشت فرار نموديم؛ حق تعالى به جهت رفع عذر آنان فرمود:
وَ ما مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ: و نيست حضرت محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مگر
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 263
فرستاده شده و پيغمبر از جانب ما، قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ: بتحقيق گذشته‌اند پيش از او پيغمبران. پس موت محال نيست، بزودى او هم درگذرد، چنانچه ايشان درگذشتند به موت يا قتل. أَ فَإِنْ ماتَ أَوْ قُتِلَ: آيا پس بميرد پيغمبر يا کشته شود، انْقَلَبْتُمْ عَلى أَعْقابِکُمْ: برمى‌گرديد شما بر پاشنه‌هاى خود از جهاد و يارى دين خدا، يا مرتد مى‌شويد به موت يا قتل پيغمبر. اين کاشف از سستى و بى‌اعتقادى شما است که تا پيغمبر ميان شما باشد، مؤمن، و اظهار علاقه‌مندى نمائيد. وقتى پيغمبر از ميان شما برود مرتد و کافر گرديد وَ مَنْ يَنْقَلِبْ عَلى عَقِبَيْهِ: و هر که برگردد به پاشنه پاى خود، يعنى مرتد شود و ترک فرمان نمايد، فَلَنْ يَضُرَّ اللَّهَ شَيْئاً: پس هرگز ضرر نرساند به برگشتن از دين، خداى تعالى را ضررى؛ زيرا ذات احديّت، غنى على الاطلاق است؛ کفر و ايمان و طاعت و معصيت بندگان، به ساحت قدس بارگاه الهى چيزى وارد نسازد؛ نتيجه راجع به خود بندگان خواهد شد از خير و شر و ثواب و عقاب، وَ سَيَجْزِي اللَّهُ الشَّاکِرِينَ: و زود باشد که جزا دهد خداوند شکرگزارندگان بر نعمت اسلام و توفيق به نصرت حضرت پيغمبر و قرآن.
تنبيه: در آيه شريفه اشاراتى است:
1- آنکه وقتى انبياء عظام از دنيا انتقال يابند، ساير طبقات مردم به طريق اولى خواهند مرد.
2- آنکه پيروان اسلام و قرآن وقتى بصيرت به حق پيدا نمودند، البته بايد ثبات قدم داشته؛ حضور و غيبت پيغمبر و امام نسبت به آنان تفاوت ننمايد، بلکه در غيبت حجت، هر آينه جديت در اطاعت اوامر، بيشتر باشد تا خلوص اعتقاد آنها تحقق يابد.
3- آنکه کسانى که بعد از ايمان کافر شوند، ضررى به خداى تعالى نرسانند، بلکه کفر تمام خلايق به ساحت کبريائى نقصى وارد نسازد:
گر جمله کائنات کافر گردند
بر دامن کبريايش ننشيند گرد
4- نام نامى حضرت محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم هم از حيث اسم و
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 264
هم از جهت معنى، ستوده و پسنديده، و مشتق از نام حضرت احديّت است.
علامه مجلسى رضوان اللّه عليه در تذکرة الائمه فرموده: نام مبارک آن حضرت، حضرت محمد و احمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم از اسماء مشهوره آن حضرت مى‌باشد، و ساير اسامى با القاب در قرآن و احاديث مذکور است: عبد اللّه، يس، ن، مقضى، فاتح، کافى، خاتم، حاشر، مزمل، مدثر، موقف، قثم، داعى بشير، نذير، شاهد، شهيد، مبشر، نبى، امى، نور، نعمت، رءوف، رحيم، منذر، مذکر، شمس، نجم، حم، سيما، نيّر، سراج، منير، ابطحى، تهامى، رحمة للعالمين، مصطفى، رسول اللّه، سيد المرسلين، خاتم النبيين.
5- تجليل اسم مبارک آن حضرت و ائمه معصومين، به نام گذاردن اولاد به اسم ايشان و احاديث بسيار در آن وارد شده:
1- عدة الداعى- سليمان جعفرى گويد شنيدم حضرت ابو الحسن عليه السّلام فرمود: لا يدخل الفقر بيتا فيه اسم محمّد او احمد او علىّ او الحسن او الحسين او جعفر؛ او طالب او عبد اللّه او فاطمة من النّساء «1». يعنى: داخل نمى‌شود فقر خانه‌اى را که در آن باشد: اسم حضرت محمد يا احمد يا على يا حسن يا حسين يا جعفر يا طالب يا عبد اللّه، يا فاطمه عليهم السلام از زنان.
2- قال الرّضا عليه السّلام: البيت الّذى فيه اسم محمّد يصبح اهله بخير و يمسون بخير «2». فرمود حضرت رضا عليه السّلام خانه‌اى که در او اسم حضرت محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم باشد، صبح نمايند اهل آن خانه به خير، و شب مى‌کنند به خير.
3- قال الصّادق عليه السّلام: استحسنوا اسمائکم فانّکم تدعون بها يوم القيمة قم يا فلان بن فلان الى نورک قم يا فلان بن فلان لا نور لک. «3» فرمود حضرت
«1» وسايل الشيعه، جلد 15، ابواب احکام الاولاد، باب 26، صفحه 128، حديث اوّل
«2» همان مدرک، صفحه 127، حديث هفتم
«3» همان مدرک، صفحه 122، باب 22، حديث دوّم
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 265
صادق عليه السّلام طلب نيکوئى کنيد به نامهاى خود، پس بدرستى که شما خوانده شويد به آن نامها. روز قيامت ندا شود: برخيز اى فلان پسر فلان بسوى نور خود (اگر نام اولياء خدا باشد) و ديگرى را گويند: برخيز اى فلان پسر فلان نورى براى تو نيست (چنانچه نام دوستان شيطان باشد).
4- در «عيّاشى» از «ربعى بن عبد اللّه» روايت شده که خدمت حضرت صادق عليه السلام عرض شد: جعلت فداک انّا نسمّى باسمائکم و اسماء آبائکم فينفعنا ذالک؟ فقال: اى و اللّه، و هل الدّين الّا الحبّ؟ قال اللّه: «ان کنتم تحبّون اللّه فاتّبعونى يحببکم اللّه» (الخ) «1» يعنى: فدايت شوم ما نامگذارى کنيم به اسماى شما و اسماى پدران شما، پس نفع دهد ما را اين؟ حضرت فرمود: بلى به خدا قسم، و نيست دين مگر حبّ؛ خدا فرمايد: اگر شما دوست داريد خدا را، پس پيروى کنيد مرا تا دوست دارد خدا شما را.
تتمه: گذشته از اينکه نام نامى حضرت پيغمبر و ائمه معصومين عليهم السلام به تمام جهات موجب خير و برکت و رحمت مى‌باشد، وظيفه محبّان و مواليان اين خانواده است احياى نام مبارک ايشان به ترويج و انتشار و جريان در اولاد و احفاد. بنابراين مدعيان محبت و مودت آل عصمت، آيا سزاوار است براى پسند اهل زمانه نامهاى آباء و اجداد خود را تغيير دهند به نامهاى زردشتى و آتش پرستى، تا در نتيجه محو آثار خداپرستى و احياى سنن بت پرستى گردد؟
در خانه اگر کس است يک حرف بس است.