تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ لِکُلِّ أُمَّةٍ جَعَلْنا مَنْسَکاً لِيَذْکُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلى ما رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِيمَةِ الْأَنْعامِ فَإِلهُکُمْ إِلهٌ واحِدٌ فَلَهُ أَسْلِمُوا وَ بَشِّرِ الْمُخْبِتِينَ (34)
وَ لِکُلِّ أُمَّةٍ جَعَلْنا مَنْسَکاً: و براى هر گروهى از اهل اديان سابقه، قرار داديم محل عبادتى ذبح کنند در آن براى تقرب به ما، يا قربانى را که حلال بود ايشان را ذبح کردن و متقرب شدن به آن به ما، يا معبدى را که قصد کنند به آن و عبادت ما را بجا آرند در آن، يا شريعتى که متعبد شوند.
لِيَذْکُرُوا اسْمَ اللَّهِ: تا ياد نمايند نام نامى حق تعالى را، عَلى ما رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِيمَةِ الْأَنْعامِ: بر ذبح آنچه روزى مرحمت فرمود ايشان را از بهيمه چهارپايان، يعنى هر امتى را مقرر کرده بوديم که قربانى کنند به نام ما، يا هر کس را متدين ساختيم به نوع طاعتى و عبادتى تا ياد ما نمايند و حمد و شکر بجاى آرند بر آنچه
«1». تفسير ابو الفتوح رازى، ج 8، ص 93، چاپ کتابفروشى اسلاميّه.
جلد 9 - صفحه 53
روزى ايشان ساختيم از چهارپايان. و معنى اول اوضح و اشهر. و تعليل وضع منسک به ذکر، تنبيه است بر آنکه مقصود از مناسک حج ذکر معبود است. آيه شريفه دال است بر آنکه قربانى واجب است از نوع انعام باشد نه غير، و آنکه ذبايح مختص به اين امت نبوده و تسميه در ذبح در جميع اديان واجب بوده.
فَإِلهُکُمْ إِلهٌ واحِدٌ: پس خداى شما اى آدميان خداى يگانه است. فَلَهُ أَسْلِمُوا: پس مر ذات سبحانى او را تسليم شويد به اطاعت و عبادت و تقرب، يا ذکر را خالص و قربانى را خاص او سازيد. وَ بَشِّرِ الْمُخْبِتِينَ: 1- و بشارت و مژده بده اى پيغمبر فروتنان را که به ذکر خدا آرميده و مطمئنند به انجاح و عيش مرغوب در دنيا و عقبى. 2- مژده بده مخلصان را، چه اطمينان از صفت ايشان است. 3- مخبتين کسانيند که ظلم نکنند، و اگر بر ايشان ظلم کنند انتقام ننمايند و مطمئن باشند تا روز قيامت. 4- على بن ابراهيم قمى فرمايد: مراد عابدين باشند. «1» 5- تفسير برهان- على بن عيسى سؤال نمايد از حضرت موسى بن جعفر عليهما السّلام از قوله تعالى وَ بَشِّرِ الْمُخْبِتِينَ حضرت فرمايد:
نازل شده در باره ما خاصه «2»: بنابراين ظاهر آيه عام، و باطن آن خاص ائمه هدى عليهم السّلام است.