اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
الَّذِين‌َ أُخرِجُوا مِن دِيارِهِم بِغَيرِ حَق‌ٍّ إِلاّ أَن يَقُولُوا رَبُّنَا اللّه‌ُ وَ لَو لا دَفع‌ُ اللّه‌ِ النّاس‌َ بَعضَهُم بِبَعض‌ٍ لَهُدِّمَت صَوامِع‌ُ وَ بِيَع‌ٌ وَ صَلَوات‌ٌ وَ مَساجِدُ يُذکَرُ فِيهَا اسم‌ُ اللّه‌ِ کَثِيراً وَ لَيَنصُرَن‌َّ اللّه‌ُ مَن يَنصُرُه‌ُ إِن‌َّ اللّه‌َ لَقَوِي‌ٌّ عَزِيزٌ (40)
کساني که اذن داده شدند در مقاتله کساني هستند که آنها را بيرون کردند از ديار و منازل خود بدون حق‌ّ فقط سبب اخراج آنها اينکه بود که مي‌گفتند پروردگار ما اللّه است ما بتهاي شما را نمي‌پرستيم، و اگر نبود که خداوند دفع مي‌فرمود بعض ناس را ببعض هر آينه خراب مي‌شد و از بين مي‌رفت صومعه‌هاي يهود و کليساهاي نصاري و نمازگاههاي مسلمين و مساجد آنها که در آنها ذکر خدا مي‌شد بسيار، و هر آينه خداوند ياري مي‌فرمايد هر که را بخواهد ياري کند محققا خداوند قادر متعال و قاهر بر انتقام است.
(الَّذِين‌َ أُخرِجُوا مِن دِيارِهِم): مصاديق بسياري دارد. امّا در امم سابقه خداوند انبياء و مؤمنين بآنها را از ميانه کفّار و مشرکين که در اذيّت و فشار آنها بودند بيرون نمود که در واقع سبب خروج آنها أذيّتها و ظلمهايي که از طرف کفّار و مشرکين بآنها مي‌شد سپس عذاب نازل مي‌فرمود قوم نوح و هود و صالح و لوط و شعيب و فرعونيان و امثال آنها.
و در اينکه امّت پيغمبر و مؤمنين را از مکّه و ديارشان اخراج کردند و هجرت بمدينه نمودند که مهاجرين باشند چون باشند چون مشرکين تصميم قتل آنها را داشتند، بعد از پيغمبر امير المؤمنين را از مدينه بکوفه اخراج کردند مثل طلحه و زبير و عائشه و معاويه که جنگ جمل و صفّين واقع شد، و مثل حضرت مجتبي را از کوفه خوارج از اصحابش خارج کردند بمدائن و بالاخره بمدينه، و مثل سيد الشهداء که در مدينه تصميم قتل او را داشتند فرار کرد بمکّه در آنجا تصميم گرفتند
جلد 13 - صفحه 308
فرار کرد بطرف کوفه که يکي از اسامي او غريب الاوطان شد، و حضرت سجّاد را بشام بردند، موسي بن جعفر را ببصره و بغداد، حضرت رضا را بخراسان، حضرت جواد را ببغداد، حضرت هادي و عسکري را بسامرّاء، و حضرت بقية اللّه را بغيب تا زمان ظهور. و همچنين علماء شيعه را از مراکز آنها حتي عصر حاضر بزرگان علماء شيعه را از اعتاب عاليات اخراج کردند.
(بِغَيرِ حَق‌ٍّ): هيچگونه بهانه نداشتند.
(إِلّا أَن يَقُولُوا رَبُّنَا اللّه‌ُ): فقط بهانه آنها ايمان اينها بود که چرا با ما هم مسلک نمي‌شويد و تابع ما نمي‌شويد و زير بار حکم ما نمي‌رويد.
(وَ لَو لا دَفع‌ُ اللّه‌ِ النّاس‌َ بَعضَهُم بِبَعض‌ٍ): در مجاهدت نبوي دفع کفّار و مشرکين بمؤمنين يا القاء خلاف بين خود آنها چنانچه مي‌فرمايد: «وَ أَلقَينا بَينَهُم‌ُ العَداوَةَ وَ البَغضاءَ» مائده آيه 69. و مي‌فرمايد: «بَأسُهُم بَينَهُم شَدِيدٌ تَحسَبُهُم جَمِيعاً وَ قُلُوبُهُم شَتّي» حشر آيه 14. بني اميّه را ببني عبّاس بني عبّاس را بهلاکو و هکذا که اگر نبود اينکه مدافعات.
(لَهُدِّمَت صَوامِع‌ُ): که در امم سابقه مرکز عبادت مؤمنين بود.
(وَ بِيَع‌ٌ): که مرکز عبادت امّت حضرت عيسي عليه السلام بود.
(وَ صَلَوات‌ٌ): يا مراد اصل نماز از بين مي‌رفت يا بقرينه هدّمت مراکز عبادت که اعتاب مقدّسه و اماکن مشرّفه باشد.
(وَ مَساجِدُ): که مرکز عبادت مسلمين است.
(يُذکَرُ فِيهَا اسم‌ُ اللّه‌ِ کَثِيراً): که محال عبادات اهل حق‌ّ و اهل ايمان بوده و هست.
(وَ لَيَنصُرَن‌َّ اللّه‌ُ مَن يَنصُرُه‌ُ). البته خداوند ياري مي‌فرمايد هر که دين خدا را ياري کند در هر عصر و زماني حتّي بظهور حضرت بقية اللّه انتقام از اعداء انبياء و ابناء انبياء و مقتول بکربلا خواهد کشيد:
«اينکه الطالب بذحول الانبياء و ابناء
جلد 13 - صفحه 309
الانبياء، اينکه الطالب بدم المقتول بکربلا»
دعاء ندبه.
(إِن‌َّ اللّه‌َ لَقَوِي‌ٌّ عَزِيزٌ): قوي توانا است بر هر چيزي عزيز غالب و مسلّط بر هر چيزي است.