اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ يَستَعجِلُونَک‌َ بِالعَذاب‌ِ وَ لَن يُخلِف‌َ اللّه‌ُ وَعدَه‌ُ وَ إِن‌َّ يَوماً عِندَ رَبِّک‌َ کَأَلف‌ِ سَنَةٍ مِمّا تَعُدُّون‌َ (47)
و طلب عجله مي‌کنند اينکه کفّار و مشرکين تو را بعذابي که وعده داده‌اي بآنها و هرگز خدا وعده خود را تخلّف نمي‌کند، و محققا يک روز نزد پروردگار تو مثل هزار سال است از آنچه شما مي‌شماريد.
(وَ يَستَعجِلُونَک‌َ بِالعَذاب‌ِ): مي‌گويند که: اينکه عذابي که بما وعده داده‌اي بياور اگر راست مي‌گويي چنانچه امم سابقه بأنبياء سلف مثل نوح و هود اينکه
جلد 13 - صفحه 315
استعجال را داشتند مي‌گفتند: «فَأتِنا بِما تَعِدُنا إِن کُنت‌َ مِن‌َ الصّادِقِين‌َ» اعراف آيه 68، هود آيه 34، احقاف آيه 21.
(وَ لَن يُخلِف‌َ اللّه‌ُ وَعدَه‌ُ): هرگز وعده الهي تخلّف پذير نيست البته به آنها مي‌رسد.
(وَ إِن‌َّ يَوماً عِندَ رَبِّک‌َ کَأَلف‌ِ سَنَةٍ مِمّا تَعُدُّون‌َ): مفسّرين در اينکه جمله اختلاف کردند. بعضي گفتند: روزهاي قيامت هزار سال دنيا است و روايتي نقل کردند که فقراء پيش از اغنياء وارد بهشت مي‌شوند به نصف روز که پانصد سال باشد، بعضي گفتند عذاب يک روز آخرت مطابق عذاب هزار سال دنيا است، بعضي گفتند: عذاب يک روز با عذاب هزار سال در جنب قدرت الهي مساوي است. تمام اينکه تفسيرات خلاف ظاهر آيه است که توهم کرده‌اند يک روز خدا هزار سال بنده‌گان است ولي در آيه شريفه مثال زده که يک روز با هزار سال در نزد پروردگار مساوي است تعجيل فرمايد در عذاب فورا در همان روزي که طلب کردند يا هزار سال آنها را مهلت دهد.
بالاخرة معذّب مي‌شوند و وعده الهي تخلّف ندارد، و در مثال مي‌گويند: ادني مناسبت کافي است و اينکه آيه قريب المفاد است با آيه شريفه: «إِنَّهُم يَرَونَه‌ُ بَعِيداً وَ نَراه‌ُ قَرِيباً» معارج آيه 6.
سؤال: سرّ تأخير عذاب با اينکه استحقاق آن را داشتند چيست!- جواب: اوّلا حکم و مصالح افعال الهيّه را خود مي‌داند بنده نمي‌تواند پي ببرد الّا قليلي.
و ثانيا آنچه از آيات و أخبار استفاده مي‌شود سه چيز است:
1- اينکه بسا بعضي از آنها متنبّه شوند و ايمان آورند.
2- ممکن است در نسل آنها مؤمني بوجود بيايد چنانچه خطاب شد به نوح: «أَنَّه‌ُ لَن يُؤمِن‌َ مِن قَومِک‌َ إِلّا مَن قَد آمَن‌َ» هود 38. و حضرت نوح عرض کرد: «وَ لا يَلِدُوا إِلّا فاجِراً کَفّاراً» نوح آيه 28. و مقاتله أمير المؤمنين با کفّار
جلد 13 - صفحه 316
و معاندين روي همين پايه بود که اگر در نسل آنها مؤمنين بوجود مي‌آمد صرفنظر مي‌کرد، و همچنين ابي عبد اللّه عليه السلام با لشکر کربلاء.
3- امهال آنها ليزدادوا اثما چنانچه در آيه است.